![](\"http:\/\/pleograf.pl\/wp-content\/files\/pleograf\/2.2016\/wanda-jakubowska-monika-talarczyk-gubala.jpg\")
<\/p>\n\n
Monika Talarczyk-Guba\u0142a, Wanda Jakubowska. Od nowa<\/i>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2015<\/p>\n
<\/p>\n
Tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Moniki Talarczyk-Guba\u0142y jasno okre\u015bla zadanie, jakie postawi\u0142a przed sob\u0105 autorka, postanawiaj\u0105c nie tylko odtworzy\u0107 biografi\u0119 Wandy Jakubowskiej, ale wr\u0119cz napisa\u0107 j\u0105 od nowa<\/i>. Potrzeb\u0119 takiego nowego spojrzenia na posta\u0107 i dorobek matki polskiego kina<\/i> mo\u017cna uzasadni\u0107 w spos\u00f3b czysto pragmatyczny pragnieniem badaczki, by wykorzysta\u0107 i utrwali\u0107 cz\u0119sto nieznane dot\u0105d informacje, zgromadzone w toku poszukiwa\u0144 archiwalnych, wertowania prasy i dokumentacji filmowej oraz rozm\u00f3w z osobami z otoczenia re\u017cyserki.<\/p>\n
Je\u015bli jednak odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do wcze\u015bniejszych prac Moniki Talarczyk-Guba\u0142y, po\u015bwi\u0119conych kobietom filmu, stanie si\u0119 jasne, \u017ce nowo\u015bci\u0105 b\u0119dzie przede wszystkim metoda badawcza, akcentuj\u0105ca kobiecy wk\u0142ad w histori\u0119 kina polskiego<\/a>[1]<\/a>. Nale\u017cy przy tym zaznaczy\u0107, \u017ce w tego rodzaju podej\u015bciu nie chodzi wy\u0142\u0105cznie o dopisanie kobiet \u2013 cz\u0119sto pomijanych lub ca\u0142kowicie zapomnianych \u2013 do istniej\u0105cej narracji historycznej, lecz tak\u017ce o dokonanie jej swoistej re-wizji<\/b>, czyli, jak za\u0142o\u017cy\u0142y badaczki filmu Mary Ann Doane, Patricia Mellencamp i Linda Williams<\/a>[2]<\/a>, przyj\u0119cia perspektywy krytycznej pozwalaj\u0105cej dostrzec i przeanalizowa\u0107 sposoby obecno\u015bci kobiet w instytucji kina, a nie tylko w filmowych obrazach.<\/p>\n Monika Talarczyk-Guba\u0142a, chc\u0105c zaakcentowa\u0107 tak\u0105 rewizjonistyczn\u0105 perspektyw\u0119 w swoim podej\u015bciu do Jakubowskiej, odwo\u0142uje si\u0119 do koncepcji pisarstwa historycznego Haydena White\u2019a, kt\u00f3ry zak\u0142ada, \u017ce znacznie ciekawszym pytaniem ni\u017c to, jak dosta\u0107 si\u0119 do historii, jest to, jak si\u0119 z niej wydosta\u0107. Zastosowanie tej tezy prowadzi autork\u0119 do stwierdzenia, \u017ce z g\u0142\u00f3wnego nurtu narracji historiograficznej mo\u017cna si\u0119 wydosta\u0107 przez przyj\u0119cie perspektywy kina mniejszo\u015bci, na przyk\u0142ad kina kobiet<\/i> (s. 16).<\/p>\n Przyk\u0142adem takiej ucieczki Talarczyk-Guba\u0142y przed dyscyplinuj\u0105cymi schematami historiografii by\u0142a ksi\u0105\u017cka Wszystko o Ewie<\/i>, po\u015bwi\u0119cona filmom Barbary Sass analizowanym w kontek\u015bcie kina kobiet z drugiej po\u0142owy XX wieku<\/a>[3]<\/a>. Nazwisko re\u017cyserki w tytule mog\u0142oby sugerowa\u0107 ogl\u0105d biograficzny, ale wst\u0119p wyja\u015bnia, \u017ce filmowe realizacje zosta\u0142y potraktowane jako pretekst do przeprowadzenia studium przypadku kina kobiet w Polsce<\/i><\/a>[4]<\/a>. Powsta\u0142a zatem nie tyle monografia Sass, podporz\u0105dkowana chronologicznemu rozwojowi kariery, z odniesieniami do wydarze\u0144 i nurt\u00f3w filmowych, ile raczej autorski zapis jej biografii zawodowej, kt\u00f3ra wpisana w kontekst edukacji i pracy re\u017cyserek filmowych w znacjonalizowanej kinematografii stanowi jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 do badania szans i ogranicze\u0144 tego systemu dla kobiet<\/i><\/a>[5]<\/a>.<\/p>\n W przypadku Jakubowskiej przyj\u0119cie mniejszo\u015bciowej perspektywy kina kobiet by\u0142o jeszcze bardziej uzasadnione, bowiem sama re\u017cyserka stwierdzi\u0142a w jednej z wypowiedzi: Ja przed babkami otworzy\u0142am jakie\u015b wrota, bo przedtem to by\u0142 taki m\u0119ski zaw\u00f3d<\/i> (s. 16)<\/a>[6]<\/a>. Aby w pe\u0142ni pokaza\u0107 prekursorski charakter dzia\u0142a\u0144 re\u017cyserki, Monika Talarczyk-Guba\u0142a podzieli\u0142a monografi\u0119 na dwie cz\u0119\u015bci. Pierwsz\u0105 nazwa\u0142a Szkice do biografii<\/i>, ukazuj\u0105c w niej Jakubowsk\u0105 w r\u00f3\u017cnych momentach \u017cycia i wcieleniach \u2013 od przedwojennej aktywistki i awangardzistki, poprzez cz\u0142onkini\u0119 powojennej Komisji KC PZPR ds. Filmu i kierowniczk\u0119 Zespo\u0142u Autor\u00f3w Filmowych (ZAF), wyk\u0142adowczyni\u0119 Szko\u0142y Filmowej, a\u017c po okres, gdy po utracie pozycji zawodowych sta\u0142a si\u0119 pozbawion\u0105 zaplecza zespo\u0142owego i instytucjonalnego realizatork\u0105 nie zawsze udanych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107.<\/p>\n Ka\u017cdy z podrozdzia\u0142\u00f3w obfituje w szczeg\u00f3\u0142y biograficzne obejmuj\u0105ce nie tylko zdarzenia z \u017cycia Jakubowskiej, ale tak\u017ce fakty zwi\u0105zane z produkcj\u0105, kolaudacj\u0105 i recepcj\u0105 jej film\u00f3w. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 archiwali\u00f3w, w\u0105tk\u00f3w zaczerpni\u0119tych z publikacji oraz ze wspomnie\u0144 indywidualnych os\u00f3b sprawi\u0142a, \u017ce wymaga\u0142y one selekcji i pogrupowania wed\u0142ug zagadnie\u0144 i kategorii, r\u00f3wnie\u017c podporz\u0105dkowanych kobiecej historii i do\u015bwiadczeniom. Jako tytu\u0142y poszczeg\u00f3lnych fragment\u00f3w wykorzystane zosta\u0142y nazwy miejsc, z kt\u00f3rymi Jakubowska by\u0142a zwi\u0105zana, b\u0105d\u017a nadawane jej przydomki. St\u0105d Republika \u017boliborska<\/i>, a tak\u017ce podrozdzia\u0142y opisuj\u0105ce bohaterk\u0119 najpierw jako dziewcz\u0119 rewolucji<\/i>, p\u00f3\u017aniej jako profesor zwyczajn\u0105<\/i>, a tak\u017ce pani\u0105 majstrow\u0105 zespo\u0142\u00f3w filmowych<\/i>. Niekt\u00f3re z tych okre\u015ble\u0144, wyrwane z kontekstu, brzmi\u0105 nieco zbyt dosadnie. Lecz gdy przeczyta si\u0119 wyt\u0142umaczenie ich genezy i zestawi z zamieszczonymi w tek\u015bcie zdj\u0119ciami, oka\u017ce si\u0119, \u017ce niezwykle trafnie oddaj\u0105 spos\u00f3b my\u015blenia i zachowania Jakubowskiej oraz jej status w \u015brodowisku filmowym. Z przytoczonej wypowiedzi Tadeusza Chmielewskiego wynika na przyk\u0142ad, \u017ce nazywanie szefowej powojennego START-u pani\u0105 majstrow\u0105<\/i> zwi\u0105zane by\u0142o z jej zaradczo\u015bci\u0105, sprawno\u015bci\u0105 organizacyjn\u0105 i umiej\u0119tno\u015bci\u0105 pracy w zespole.<\/p>\n Odmienno\u015b\u0107 i pozorna nieprzystawalno\u015b\u0107 do siebie r\u00f3\u017cnych kategorii u\u017cytych w opisie Jakubowskiej wynika z drastycznie zmieniaj\u0105cych si\u0119 kontekst\u00f3w \u2013 politycznego i ideowego oraz artystycznego \u2013 w jakich przysz\u0142o jej \u017cy\u0107 i pracowa\u0107. Jak zaznacza Monika Talarczyk-Guba\u0142a:<\/p>\n Jej zawodowa biografia obejmuje dwie epoki kina \u2013 przedwojenn\u0105 i powojenn\u0105 \u2013 w tym awangard\u0119 i socrealizm, czyli dwa kierunki XX wieku buduj\u0105ce programow\u0105 relacj\u0119 mi\u0119dzy sztuk\u0105 i polityk\u0105: awangarda w wymiarze krytycznym wobec spo\u0142ecznego \u0142adu, socrealizm za\u015b, wr\u0119cz przeciwnie, afirmuj\u0105cy nowy porz\u0105dek<\/i> (s. 13).<\/p>\n Nie\u0142atwo w tej sytuacji zbudowa\u0107 sp\u00f3jny portret re\u017cyserki, oddaj\u0105cy charakterystyk\u0119 epoki i jej wp\u0142ywu na kreacyjne dzia\u0142ania tw\u00f3rc\u00f3w, zw\u0142aszcza filmowych. Autorka ksi\u0105\u017cki dokona\u0142a tego dzi\u0119ki konsekwentnie stosowanej perspektywie, jak\u0105 wyznaczy\u0142o poj\u0119cie kina kobiet oraz zwi\u0105zane z nim koncepcje i podej\u015bcia, z kt\u00f3rych czerpa\u0142a inspiracj\u0119, tworz\u0105c w\u0142asny warsztat, dostosowany do badania polskich reali\u00f3w.<\/p>\n R\u00f3wnie trudno jak o \u017cyciorysie jest opowiedzie\u0107 o poetyce film\u00f3w Jakubowskiej, odzwierciedlaj\u0105cych za\u0142o\u017cenia estetyczne swojego czasu, dominuj\u0105ce nurty i idee. Dlatego analiza poszczeg\u00f3lnych tytu\u0142\u00f3w podporz\u0105dkowana zosta\u0142a tematom i w\u0105tkom inscenizacyjnym, kt\u00f3re tworz\u0105 struktur\u0119 drugiej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki. Monika Talarczyk-Guba\u0142a zamieszcza w niej, jak g\u0142osi tytu\u0142, eseje filmowe, sygnalizuj\u0105c, \u017ce bardziej ni\u017c uporz\u0105dkowana analiza narracji oraz stylu re\u017cyserki interesuj\u0105 j\u0105 dywagacje na temat jej tw\u00f3rczych zainteresowa\u0144, ulubionych motyw\u00f3w i \u015brodk\u00f3w filmowych, a tak\u017ce sposobu pracy na planie. Dlatego jedne z esej\u00f3w maj\u0105 charakter niemal archeologiczny \u2013 jak pierwszy w kolejno\u015bci podrozdzia\u0142 o zaginionych przedwojennych filmach re\u017cyserki (jako wsp\u00f3\u0142re\u017cyserki lub operatorki), odtwarzaj\u0105cy szczeg\u00f3\u0142y produkcji Nad Niemnem<\/i> (1939). Dzieje adaptacji klasycznej powie\u015bci Elizy Orzeszkowej mog\u0105 budzi\u0107 emocje, zw\u0142aszcza gdy czyta si\u0119 komentarz Moniki Talarczyk-Guba\u0142y do znalezionych przez ni\u0105 materia\u0142\u00f3w, tak istotnych w obliczu zagini\u0119cia kopii. W jej przekonaniu film<\/p>\n Nad Niemnem z 1939 roku [m\u00f3g\u0142] zapisa\u0107 si\u0119 w historii polskiego kina jako jeden z najlepszych mi\u0119dzywojnia. Powiem wi\u0119cej! Ze wzgl\u0119du na strojno\u015b\u0107 sukni, czas akcji (\u2026) scenografi\u0119 i dat\u0119 premiery nasuwa si\u0119 my\u015bl o pokrewie\u0144stwie produkcji, z zachowaniem wszelkich proporcji, z <\/i>Przemin\u0119\u0142o z wiatrem Victora Fleminga. (\u2026) <\/i>Nad Niemnem jawi si\u0119 jako brakuj\u0105ce ogniowo genealogii kina kobiet w zwi\u0105zku z tradycj\u0105 literatury kobiet i jej projekt\u00f3w emancypacyjnych. Daje tym samym metodologiczn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119, by na kino kobiet nie patrze\u0107 jako na sko\u0144czony, ci\u0105g\u0142y, wyczerpany projekt, ale puste miejsce, kt\u00f3re wype\u0142niamy poszukiwanymi tre\u015bciami<\/i> (s. 147).<\/p>\n Inne teksty w tej cz\u0119\u015bci s\u0105 esejami historycznymi, w kt\u00f3rych poruszane s\u0105 kwestie powojennych realizacji, zw\u0142aszcza o tematyce obozowej, czyni\u0105cych z Jakubowskiej jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych tw\u00f3rczy\u0144 kina o Zag\u0142adzie. Pozosta\u0142e artyku\u0142y id\u0105 w stron\u0119 analizy zagadnie\u0144 dotycz\u0105cych relacji mi\u0119dzy kinem a polityk\u0105, \u015bwiatopogl\u0105du i konsekwencji trwania przy lewicowych idea\u0142ach. Niezwykle oryginalnie wypada zamykaj\u0105cy t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 Esej wizualny<\/i>, kt\u00f3ry tworz\u0105 fotosy z bohaterkami film\u00f3w re\u017cyserki. Jak pokazuj\u0105 wybrane kadry, niezwykle plastyczne i ekspresyjne, Wanda Jakubowska potrafi\u0142a wykreowa\u0107 interesuj\u0105ce postacie kobiece, wbrew typa\u017cowi socrealizmu<\/i> (s. 281). Kr\u00f3tki komentarz autorki ksi\u0105\u017cki zwraca uwag\u0119 na rozmaito\u015b\u0107 kobiecych postaci, stworzonych przez pani\u0105 majstrow\u0105<\/i>. Ich zdj\u0119cia tworz\u0105 panoram\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych, wyrazistych osobowo\u015bci, kt\u00f3rych indywidualizm, samodzielno\u015b\u0107 i aktywno\u015b\u0107 zosta\u0142y przez re\u017cyserk\u0119 wyeksponowane poprzez umieszczanie ich na pierwszym planie jako znacz\u0105cych figur rozgrywaj\u0105cej si\u0119 akcji.<\/p>\n Dwudzielna kompozycja ksi\u0105\u017cki pozwala Monice Talarczyk-Gubale na dokonanie wieloaspektowej prezentacji Jakubowskiej, kt\u00f3rej dzieje intryguj\u0105, gdy\u017c s\u0105 odzwierciedleniem los\u00f3w i dokona\u0144 znikaj\u0105cej re\u017cyserki<\/i>, kt\u00f3ra po latach przebywania na \u015bwieczniku sta\u0142a si\u0119 z czasem powidokiem, a jej kontrowersyjno\u015b\u0107 skutecznie hamowa\u0142a narracj\u0119 o kinie kobiet w Polsce<\/i> (s. 16). Autorka opracowania nie boi si\u0119 zwolnienia tych hamulc\u00f3w, by bez l\u0119ku i wstydu przyjrze\u0107 si\u0119 tej znikaj\u0105cej postaci<\/i> (s. 18). Konsekwencj\u0105 zaproponowanego zwi\u0119kszenia g\u0142\u0119bi ostro\u015bci<\/i> jest wielop\u0142aszczyznowo\u015b\u0107 nowego ogl\u0105du, kt\u00f3ry, cho\u0107 koncentruje si\u0119 na Jakubowskiej, pozwala dostrzec w jej otoczeniu inne kobiety, cz\u0119sto anonimowe, lecz r\u00f3wnie zaanga\u017cowane w prac\u0119 filmow\u0105.<\/p>\n W rozdzia\u0142ach opisuj\u0105cych przedwojenn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jakubowskiej znajduje si\u0119 miejsce i na to, by podkre\u015bli\u0107 obecno\u015b\u0107 innych kobiet w awangardowym \u015brodowisku startowc\u00f3w, a tak\u017ce ich zaanga\u017cowanie w dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, wa\u017cn\u0105 nawet wtedy, gdy dotyczy\u0142a wy\u0142\u0105cznie ma\u0142ego kolektywu mieszka\u0144c\u00f3w blokowiska. Wnikliwe poszukiwania i badanie \u017ar\u00f3de\u0142 historycznych pozwoli\u0142y Monice Talarczyk-Gubale odtworzy\u0107 zapomniane szczeg\u00f3\u0142y z dziej\u00f3w START-u, tak istotne z punktu widzenia kina kobiet w Polsce. Ju\u017c tylko bli\u017cszy ogl\u0105d zdj\u0119\u0107 polskich awangardzist\u00f3w pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce pozuj\u0105 po\u015br\u00f3d m\u0119\u017cczyzn liczne, m\u0142ode kobiety, wyra\u017anie zadomowione w towarzystwie. (\u2026) Wed\u0142ug listy profesora Jerzego Toeplitza, udost\u0119pnionej Jolancie Lemann, START liczy\u0142 dwustu czterdziestu sze\u015bciu cz\u0142onk\u00f3w, w tym niemal jedn\u0105 trzeci\u0105 (osiemdziesi\u0105t siedem) stanowi\u0142y kobiety<\/i> (s. 44\u201346). W kolejnych akapitach zostaj\u0105 przypomniane i nazwiska cz\u0142onki\u0144, i ich dokonania, \u015bwiadcz\u0105ce o zaanga\u017cowaniu, kinowej pasji oraz umiej\u0119tno\u015bciach zawodowych, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 potrafi\u0142yby doskonali\u0107, gdyby mia\u0142y ku temu szans\u0119. Wiele z ambitnych projekt\u00f3w udaremni\u0142y trudno\u015bci finansowe, inne wydarzenia polityczne, w wielu przypadkach zadzia\u0142a\u0142y tak\u017ce mechanizmy instytucjonalne, kt\u00f3re sprawi\u0142y, \u017ce rozw\u00f3j kobiecych karier nie otrzyma\u0142 wystarczaj\u0105cego wsparcia. Podobnie dzia\u0142o si\u0119 w sferze publicznej, co pokazuje przyk\u0142ad \u017coliborskiej sp\u00f3\u0142dzielni, kt\u00f3rej cz\u0142onkini\u0105 by\u0142a mi\u0119dzy innymi Jakubowska. Monika Talarczyk-Guba\u0142a odtwarza histori\u0119 tego ugrupowania, przypominaj\u0105c:<\/p>\n Kobiety \u017boliborza, jego mieszkanki lub dzia\u0142aczki, tworzy\u0142y barwn\u0105 galeri\u0119 postaci [\u2026]. Mimo aktywno\u015bci kobiet cz\u0142onkinie-za\u0142o\u017cycielki WSM nie wesz\u0142y w sk\u0142ad jej zarz\u0105du, ale w historii dzielnicy zapisa\u0142y si\u0119 nazwiskami aktorek (Irena Solska, Barbara Abramow), pisarek (Maria Kownacka, Janina Broniewska), re\u017cyserek (Wanda Jakubowska, Walentyna Uszycka)<\/i> (s. 71).<\/p>\n Dzi\u0119ki podobnym w\u0105tkom kobiecej historii tocz\u0105ca si\u0119 przez dekady ksi\u0105\u017ckowa opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu i pracy jednej re\u017cyserki przeradza si\u0119 w wielow\u0105tkowy zapis obecno\u015bci kobiet w polskim kinie i kulturze produkcji<\/i>. Na ich postacie i dokonania zwracaj\u0105 uwag\u0119 imienne tytu\u0142y, przypominaj\u0105ce, \u017ce Janka<\/b> \u2013 Janina C\u0119kalska \u2013 mia\u0142a w ZAF-ie wsp\u00f3\u0142re\u017cyserowa\u0107 wraz z Jerzym Zarzyckim Robinsona Warszawskiego<\/i>. Jej zaanga\u017cowanie w prac\u0119 nad przygotowywaniem filmu nie zosta\u0142o docenione, gdy nadz\u00f3r nad jego projektem przej\u0105\u0142 Aleksander Ford. Janka nie mia\u0142a innych okazji, by w spos\u00f3b profesjonalny zrealizowa\u0107 swoje pasje kinowe, bowiem jako \u017cona Czes\u0142awa Mi\u0142osza koncentrowa\u0142a si\u0119 ju\u017c p\u00f3\u017aniej na ich wsp\u00f3lnym \u017cyciu za granic\u0105, w\u0142asne potrzeby stawia\u0142a na ostatnim miejscu, dopiero po kilku latach, pozwalaj\u0105c sobie na pierwszy i ostatni luksus: kamer\u0119 16 mm i letni kurs dla operator\u00f3w w San Francisco State College<\/i> (s. 95)<\/a>[7]<\/a>.<\/p>\n Wyjazd za granic\u0119 uniemo\u017cliwi\u0142 rozw\u00f3j kariery re\u017cyserskiej Annie<\/b> \u2013 jak nazywano Janin\u0119 Broniewsk\u0105-Kozick\u0105 \u2013 kt\u00f3ra jako cz\u0142onkini zespo\u0142u filmowego Jakubowskiej mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 asystowania na planie filmu Dom na pustkowiu<\/i>. Predyspozycje zawodowe i sprawno\u015b\u0107 Anki zwr\u00f3ci\u0142y uwag\u0119 kierowniczki artystycznej, widz\u0105cej w jej pocz\u0105tkuj\u0105cych dzia\u0142aniach zal\u0105\u017cki profesjonalnej re\u017cyserki. Tak\u017ce dzieje karier innych re\u017cyserek, Marii Kaniewskiej i Anny Soko\u0142owskiej, o kt\u00f3rych mowa w kolejnym podrozdziale, pokazuj\u0105, jak du\u017co wsparcia \u2013 instytucjonalnego i prywatnego \u2013 oferowa\u0142a im Jakubowska, popieraj\u0105c ich projekty i zach\u0119caj\u0105c do podejmowania wysi\u0142k\u00f3w realizacyjnych mimo przeszk\u00f3d i braku sukces\u00f3w. U\u017cycie imion s\u0142u\u017cy te\u017c podkre\u015bleniu blisko\u015bci i siostrzanej wi\u0119zi, jaka z pewno\u015bci\u0105 pojawia\u0142a si\u0119 w gronie wsp\u00f3\u0142pracowniczek i kole\u017canek zawodowych Jakubowskiej, jawi\u0105cej si\u0119 we wspomnieniach jako osoba \u017cyczliwa, gotowa pomaga\u0107 i wspiera\u0107 innych w ich karierze.<\/p>\n Gdy czyta si\u0119 o pasji Jakubowskiej i jej zaanga\u017cowaniu w prac\u0119 zawodow\u0105, najpierw jako awangardowej re\u017cyserki i dzia\u0142aczki, po wojnie jednej z najwa\u017cniejszych figur kina PRL-u, z czasem trac\u0105cej swoj\u0105 pozycj\u0119, ale jednak znacz\u0105cej jako kierowniczki zespo\u0142u filmowego, mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce jej dorobek jest tak w\u0105sko ujmowany w historii kina. Nie chodzi tylko o polsk\u0105 literatur\u0119, ale tak\u017ce o opracowania dotycz\u0105ce kina kobiet. W jednej z najwa\u017cniejszych pozycji lat 80., jak\u0105 by\u0142a ksi\u0105\u017cka E. Ann Kaplan po\u015bwi\u0119cona kobietom po obu stronach kamery<\/i><\/a>[8]<\/a>, jedyn\u0105 reprezentantk\u0105 przedwojennej awangardy europejskiej jest Germaine Dulac. Tymczasem Jakubowska, tak mocno obecna w r\u00f3\u017cnych sferach \u017cycia filmowego, wydawa\u0107 by si\u0119 mog\u0142a idealn\u0105 figur\u0105 modernistki \u2013 wyemancypowanej zawodowo, na r\u00f3wni z m\u0119\u017cczyznami funkcjonuj\u0105cej w kulturze filmowej, w kt\u00f3rej tworzenie mia\u0142a zreszt\u0105 aktywny wk\u0142ad.<\/p>\n Ksi\u0105\u017cka Moniki Talarczyk-Guba\u0142y uzupe\u0142nia t\u0119 luk\u0119, pokazuj\u0105c Jakubowsk\u0105 w tak r\u00f3\u017cnych uj\u0119ciach, \u017ce nie spos\u00f3b polemizowa\u0107 z jej znaczeniem w rozwoju kina kobiet. Autorka monografii zaczyna swoje rozwa\u017cania o dokonaniach re\u017cyserki od stwierdzenia: pora na restart samej Jakubowskiej<\/i> (s. 16).<\/p>\n Aby restartowa\u0107 refleksj\u0119 na temat swojej bohaterki, dokonuje ciekawego zestawienia jej postaci z ameryka\u0144sk\u0105 re\u017cyserk\u0105 Dorothy Arzner. Takie por\u00f3wnanie mo\u017ce si\u0119 niekt\u00f3rym wydawa\u0107 zaskakuj\u0105ce, ze wzgl\u0119du na odmienno\u015b\u0107 kontekst\u00f3w produkcyjnych, w jakich ka\u017cda z nich funkcjonowa\u0142a. Jednak argumenty autorki s\u0105 jak najbardziej przekonuj\u0105ce, zw\u0142aszcza gdy pisze o statusie Arzner oraz Jakubowskiej w \u017cyciu zawodowym oraz o ich wizerunkach prywatnych. Arzner to pierwsza i d\u0142ugo jedyna kobieta w hollywoodzkiej Gildii Re\u017cyser\u00f3w, i to jej miar\u0105 nale\u017ca\u0142oby mierzy\u0107 karier\u0119 Jakubowskiej. Uderzaj\u0105ce jest tak\u017ce ich fizyczne podobie\u0144stwo, kt\u00f3re w przypadku Arzner by\u0142o okre\u015blane jako <\/i>queer lub <\/i>butch, za\u015b w przypadku Jakubowskiej mniej wybrednie<\/i> (s. 48).<\/p>\n Podobne zestawienie ma jeszcze jeden cel, wykraczaj\u0105cy poza badanie biografii obu tw\u00f3rczy\u0144 i dotycz\u0105cy metod, jakimi mo\u017cna czy nale\u017cy si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107, analizuj\u0105c kino kobiet. Okazuje si\u0119, \u017ce zasygnalizowana na pocz\u0105tku ksi\u0105\u017cki alternatywno\u015b\u0107 przyj\u0119tej perspektywy wobec tradycyjnej historiografii wymusza kreatywny spos\u00f3b odczytywania kobiecych narracji \u2013 zawodowych i prywatnych. W rozwa\u017caniach Moniki Talarczyk-Guba\u0142y wa\u017cna jest pasja i ciekawo\u015b\u0107, o kt\u00f3rej pisze ju\u017c we wst\u0119pie, gdy wyja\u015bnia, jak wa\u017cna w jej pracy by\u0142a wyobra\u017ania, a tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czucie, pozwalaj\u0105ce odtwarza\u0107 fakty, a przede wszystkim odczytywa\u0107 \u015blady. Czytanie Jakubowskiej od nowa<\/i> to sugestia, by uruchamiaj\u0105c wyobra\u017ani\u0119, dokonywa\u0107 wielomedialnej lektury \u2013 biografii i film\u00f3w re\u017cyserki.<\/p>\n <\/a>[1] Zob. M. Talarczyk-Guba\u0142a, Bia\u0142y mazur. Kino kobiet w polskiej kinematografii<\/i>, Galeria Miejska \u201eArsena\u0142\u201d, Pozna\u0144 2013. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[2] Re-vision. Essays in Feminist Film Criticism<\/i>, red. M.A. Doane, P. Mellencamp, L. Williams, Los Angeles 1984. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[3] M. Talarczyk-Guba\u0142a, Wszystko o Ewie. Filmy Barbary Sass a kino kobiet w drugiej po\u0142owie XX wieku<\/i>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczeci\u0144skiego, Szczecin 2013. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[4] Tam\u017ce, s. 10. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[5] Tam\u017ce, s. 11. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[6] Cytat z filmu dokumentalnego Kino, kino, kino<\/i> (re\u017c. Andrzej Czekalski, 1994). [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[7] Andrzej Franaszek, Mi\u0142osz. Biografia<\/i>, Znak, Krak\u00f3w 2011, s. 586. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n <\/a>[8] E.A. Kaplan, Women and Film. <\/i>Both sides of the camera<\/i>, Methuen, London 1983. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n Wszystko o Wandzie<\/b><\/p>\n Recenzja ksi\u0105\u017cki Moniki Talarczyk-Guba\u0142y Wanda Jakubowska. Od nowa<\/i>, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2015<\/p>\n All about Wanda<\/b><\/p>\n Review of the book by Monika Talarczyk-Guba\u0142a Wanda Jakubowska. Od nowa <\/i>[Wanda Jakubowska. Anew] Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2015<\/p>\n S\u0142owa kluczowe:<\/strong> Wanda Jakubowska, kino kobiet, krytyka feministyczna, Ostatn\u00ed etap<\/i><\/p>\n Dr hab. Ma\u0142gorzata Radkiewicz<\/b>, prof. UJ \u2013 filmoznawczyni. Zajmuje si\u0119 problematyk\u0105 to\u017csamo\u015bci kulturowej we wsp\u00f3\u0142czesnym kinie i w sztukach wizualnych. Prowadzi badania nad tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 kobiet w kinie, fotografii i w sztuce. Wyrazem jej zainteresowa\u0144 s\u0105 publikacje: \u201eW\u0142adczynie spojrzenia\u201d. Teoria filmu a praktyka re\u017cyserek i artystek<\/i> (2010) oraz Oblicza kina queer<\/i> (2014). Ponadto autorka ksi\u0105\u017cek: W poszukiwaniu sposobu ekspresji. O filmach Jane Campion i Sally Potter<\/i> (2001), Derek Jarman. Portret indywidualisty<\/i> (2003), \u201eM\u0142ode wilki\u201d polskiego kina. Kategoria gender a debiuty lat 90.<\/i> (2006). Jako redaktorka przygotowa\u0142a pi\u0119\u0107 tom\u00f3w z serii \u201eGender\u201c. W latach 2015\u20132018 kieruje projektem badawczym NCN \u201ePionierki kina i fotografii w Galicji 1896\u20131945\u201c. Stypendystka Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w roku 2015; wynikiem stypendium jest ksi\u0105\u017cka Modernistyki o kinie. Kobiety w polskiej krytyce i publicystyce filmowej 1918\u20131939<\/i> (2016). Wiceprezeska Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, cz\u0142onkini Polskiego Towarzystwa Bada\u0144 nad Filmem i Mediami.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Monika Talarczyk-Guba\u0142a, Wanda Jakubowska. Od nowa, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2015 Tytu\u0142 ksi\u0105\u017cki Moniki Talarczyk-Guba\u0142y jasno okre\u015bla zadanie, jakie postawi\u0142a przed sob\u0105 autorka, postanawiaj\u0105c nie tylko odtworzy\u0107 biografi\u0119 Wandy Jakubowskiej, ale wr\u0119cz napisa\u0107 j\u0105 od nowa. Potrzeb\u0119 takiego nowego spojrzenia na posta\u0107 i dorobek matki polskiego kina mo\u017cna uzasadni\u0107 w spos\u00f3b czysto pragmatyczny pragnieniem badaczki,… Czytaj wi\u0119cej »Wszystko o Wandzie – recenzja ksi\u0105\u017cki „Wanda Jakubowska. Od nowa” Moniki Talarczyk-Guba\u0142y<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1689,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[80,11],"tags":[86,971,87,88,89],"ppma_author":[90],"class_list":["post-185","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-2-2016","category-recenzja","tag-kino-kobiet","tag-kino-plastyka","tag-krytyka-feministyczna","tag-ostatni-etap","tag-wanda-jakubowska"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
<\/p>\n
\n\n\n\n\n\n\n\n\n