{"id":183,"date":"2016-03-02T00:00:00","date_gmt":"2016-03-01T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2016\/03\/02\/wegorze-ze-skrzydlami-z-andrzejem-sewerynem-rozmawia-lukasz-maciejewski\/"},"modified":"2021-06-25T14:22:10","modified_gmt":"2021-06-25T13:22:10","slug":"wegorze-ze-skrzydlami-z-andrzejem-sewerynem-rozmawia-lukasz-maciejewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wegorze-ze-skrzydlami-z-andrzejem-sewerynem-rozmawia-lukasz-maciejewski\/","title":{"rendered":"W\u0119gorze ze skrzyd\u0142ami. Z Andrzejem Sewerynem rozmawia \u0141ukasz Maciejewski"},"content":{"rendered":"

<\/strong><\/p>\n

Andrzej Seweryn w filmie Na srebrnym globie, <\/i>fot. Stefan Kurzyp, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n

Na srebrnym globie<\/i> Andrzeja \u017bu\u0142awskiego, pierwsza polska superprodukcja science fiction, pozostaje dzie\u0142em kalekim, niedoko\u0144czonym, na sw\u00f3j spos\u00f3b tragicznym.<\/strong><\/p>\n

Chcia\u0142bym si\u0119 cofn\u0105\u0107 do po\u0142owy lat 70., kiedy rozpoczynali\u015bmy przygod\u0119 z tym filmem \u2013 do atmosfery tamtych lat, tak r\u00f3\u017cnych od dzisiejszej rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej, artystycznej, r\u00f3wnie\u017c obyczajowej. Nie tylko inaczej si\u0119 ubierali\u015bmy, czesali\u015bmy, pachnieli\u015bmy, ale tak\u017ce inaczej my\u015bleli\u015bmy. I kino by\u0142o dla nas czym\u015b innym ni\u017c dzisiaj. Andrzej \u017bu\u0142awski mia\u0142 w\u00f3wczas status bardzo wa\u017cnej osobowo\u015bci polskiego filmu. W 1976 roku mia\u0142 za sob\u0105 wybitny debiut \u2013 Trzeci\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 nocy<\/i>, nakr\u0119ci\u0142 r\u00f3wnie\u017c Diab\u0142a<\/i>, a przy okazji by\u0142 jednym z nielicznych filmowc\u00f3w, kt\u00f3rzy pracowali z sukcesem za granic\u0105, we Francji. Na srebrnym globie<\/i> mia\u0142o by\u0107 powrotem Andrzeja do kraju po spektakularnym sukcesie jego filmu Najwa\u017cniejsze to kocha\u0107<\/i> z wielk\u0105 kreacj\u0105 Romy Schneider oraz z wa\u017cnymi rolami Fabia Testiego, Jacques\u2019a Dutronc i Klausa Kinskiego.<\/p>\n

\u017bu\u0142awski by\u0142 szanowany, uwa\u017cany za jednego z najzdolniejszych m\u0142odych filmowc\u00f3w w Europie. Wszystko, czego si\u0119 dotkn\u0105\u0142, zamienia\u0142o si\u0119 w z\u0142oto. Pami\u0119tam wra\u017cenie, jakie zrobi\u0142a na mnie na przyk\u0142ad jego etiuda telewizja Pavoncello<\/i> wed\u0142ug opowiadania Stefana \u017beromskiego. To by\u0142o znakomite. Propozycja zagrania w Na srebrnym globie<\/i> by\u0142a dla m\u0142odego aktora spe\u0142nieniem marze\u0144.<\/p>\n

Czy w\u00f3wczas po raz pierwszy zetkn\u0105\u0142e\u015b si\u0119 z \u017bu\u0142awskim?<\/b><\/p>\n

Zawodowo tak, ale znali\u015bmy si\u0119 prywatnie. W 1971 roku gra\u0142em Micha\u0142a w spektaklu telewizyjnym Tristan 1946<\/i> wed\u0142ug Marii Kuncewiczowej. Re\u017cyserowa\u0142 Janusz Majewski, partnerowa\u0142em Ma\u0142gosi Braunek, kt\u00f3ra by\u0142a w\u00f3wczas w zwi\u0105zku z Andrzejem \u017bu\u0142awskim. Mieli\u015bmy do zagrania pi\u0119kn\u0105 scen\u0119 mi\u0142osn\u0105, ale m\u0119czyli\u015bmy si\u0119 z ni\u0105, nie wiedzieli\u015bmy, co zaproponowa\u0107 panu Januszowi. W\u0142a\u015bnie wtedy Andrzej \u017bu\u0142awski zasugerowa\u0142 nam co\u015b jednocze\u015bnie spektakularnego i zadziwiaj\u0105co prostego. Uj\u0119cie jest z g\u00f3ry, widzimy par\u0119 splecionych nagich cia\u0142, pokazanych estetycznie, bez detali, ale rozpr\u0119\u017conych, po akcie mi\u0142osnym. I tak w\u0142a\u015bnie ta scena zosta\u0142a sfotografowana. Zmys\u0142owo wyobra\u017ca\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107, spe\u0142nienie. Dzisiaj, w czasach kultury obrazkowej, wydaje si\u0119, \u017ce wszystko naprawd\u0119 ju\u017c by\u0142o, pokazane lepiej, ostrzej, pi\u0119kniej, ale wtedy, na pocz\u0105tku lat 70., wydawa\u0142o si\u0119 nam, \u017ce takie uj\u0119cie w przedstawieniu telewizyjnym to jest strza\u0142 z Aurory, czyste pi\u0119kno. Zawdzi\u0119czali\u015bmy to Andrzejowi. <\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce Teresy Wilniewczyc po\u015bwi\u0119conej twojej karierze Andrzej \u017bu\u0142awski wspomina\u0142, \u017ce zawsze bardzo ci\u0119 ceni\u0142, chcia\u0142 z tob\u0105 pracowa\u0107.<\/b><\/p>\n

Nie wiedzia\u0142em o tym. By\u0142em prawdziwie zdumiony, \u017ce przez asystenta skontaktowa\u0142 si\u0119 ze mn\u0105. Zapami\u0119ta\u0142em dok\u0142adnie sam przebieg naszego pierwszego spotkania. To by\u0142o czwarte pi\u0119tro, ma\u0142e socjalistyczne mieszkanie, ale w \u015brodku zobaczy\u0142em kogo\u015b z innego, lepszego, a na pewno efektowniejszego \u015bwiata. \u017bu\u0142awski zawsze wygl\u0105da\u0142 spektakularnie, ogromnie podoba\u0142 si\u0119 kobietom. Pami\u0119tam, \u017ce na ulicach lubi\u0142 zadawa\u0107 szyku, przechadzaj\u0105c si\u0119 w futrze, ale w\u00f3wczas przyj\u0105\u0142 mnie w jakiej\u015b zupe\u0142nie niebywa\u0142ej szacie, ni to mongolskiej, ni to japo\u0144skiej. Polska ulica, jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, wygl\u0105da\u0142a inaczej. Ja te\u017c wygl\u0105da\u0142em inaczej. Byle jaki sweter, wys\u0142u\u017cone portki. I tak siedzieli\u015bmy naprzeciwko siebie. Nagle Andrzej zapyta\u0142 po prostu, jak\u0105 rol\u0119 chcia\u0142bym zagra\u0107 w Na srebrnym globie.<\/i> M\u00f3wi\u0142, \u017ce to b\u0119dzie wielka produkcja, opowiada\u0142 o pierwowzorze literackim, dziele Jerzego \u017bu\u0142awskiego, jego stryjecznego dziada, napisanym w manierze m\u0142odopolskiej. Z emfaz\u0105 m\u00f3wi\u0142 o Szernach, niepodobnych do ludzi mieszka\u0144cach planety, o wideopami\u0119tniku i podobnych rzeczach. Nie wszystko rozumia\u0142em, ale by\u0142em \u017bu\u0142awskim i jego erudycj\u0105 oszo\u0142omiony. Nasza rozmowa dotyczy\u0142a jednak tak\u017ce temat\u00f3w mniej serio.<\/p>\n

W pewnym momencie re\u017cyser zada\u0142 mi pytanie: Wiesz, z czym faceci aktorzy maj\u0105 w Polsce najwi\u0119kszy problem?<\/i> Z czym?<\/i> \u2013 dopyta\u0142em. Grube karki i du\u017ce brzuchy.<\/i> I nakaza\u0142, \u017cebym do czasu rozpocz\u0119cia zdj\u0119\u0107 nie jad\u0142 chleba, tylko same sk\u00f3rki, pi\u0142 du\u017co wody. Czy wiesz, \u017ce ja tamto przykazanie zapami\u0119ta\u0142em w zasadzie do dzisiaj. W miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci staram si\u0119 nie objada\u0107, chyba \u017ce w momentach stresowych, wtedy z nerw\u00f3w przerywam dyscyplin\u0119, ale gdy czasami widz\u0119 fotosy z Na srebrnym globie<\/i>, wydaje mi si\u0119, \u017ce \u017bu\u0142awski osi\u0105gn\u0105\u0142 sw\u00f3j cel. Nie mia\u0142em na planie grubego karku i du\u017cego brzucha.<\/p>\n

Ta ksi\u0105\u017cka prze\u015bladowa\u0142a mnie od dawna, poniewa\u017c m\u00f3wi o wolno\u015bci, o najwa\u017cniejszych sprawach ludzkiej duszy, na przyk\u0142ad o tym, jak rodzi si\u0119 religia<\/i><\/b> \u2013 wspomina\u0142 re\u017cyser.<\/b><\/p>\n

I o tym jest sam film, nawet w znanej nam, kalekiej wersji \u2013 o styku religii i spo\u0142ecze\u0144stwa, o wolno\u015bci i zniewoleniu. To dzie\u0142o spektakularne, na wskro\u015b oryginalne, w zasadzie bez \u017cadnych odniesie\u0144 do tego, co w kinie zrobiono wcze\u015bniej. \u017bu\u0142awski naprawd\u0119 by\u0142 pierwszy.<\/p>\n

<\/p>\n

Gra\u017cyna Dyl\u0105g, Andrzej Seweryn i Henryk Talar w filmie Na srebrnym globie, <\/i>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n

Na srebrnym globie<\/i><\/b> by\u0142o imponuj\u0105cym wyzwaniem scenograficznym, kostiumologicznym, charakteryzatorskim. \u017bu\u0142awski ze swoimi wsp\u00f3\u0142pracownikami wymy\u015bli\u0142 ca\u0142y \u015bwiat r\u00f3wnoleg\u0142y, z zadziwiaj\u0105cymi kostiumami, z oryginaln\u0105 flor\u0105 i faun\u0105. We wspomnieniach z planu Na srebrnym globie<\/i> mo\u017cna by\u0142o przeczyta\u0107, \u017ce indykom doczepiano pi\u00f3ra, \u017ceby wygl\u0105da\u0142y jak pawie z innej czasoprzestrzeni, w\u0119gorzom \u2013 skrzyd\u0142a, karpiom \u2013 pi\u00f3ra. Tak zmienione ryby wpuszczano do wody, sk\u0105d wy\u0142awiano je dzidami. Zdj\u0119cia by\u0142y kr\u0119cone nad Ba\u0142tykiem, na \u0142ebskich wydmach i w okolicach Lisiego Jaru, w Wieliczce, na podwroc\u0142awskich bagnach, na Kazimierzu w Krakowie i w Szczecinie, ale tak\u017ce w Mongolii, na pustyni Gobi. Rozmach nie do wyobra\u017cenia.<\/b><\/p>\n

\u017bu\u0142awski odnalaz\u0142 znakomitych wsp\u00f3\u0142realizator\u00f3w swojego marzenia. Operatorem by\u0142 Andrzej J. Jaroszewicz, scenografi\u0119 projektowali Tadeusz Kosarewicz i Jerzy \u015anie\u017cawski, kostiumy \u2013 Magdalena Tes\u0142awska i Krzysztof Tyszkiewicz. Ekipa wyj\u0105tkowa. Pierwszy kontakt mia\u0142em w\u0142a\u015bnie z Krzysiem Tyszkiewiczem. Razem z nim ogl\u0105da\u0142em projekty spektakularnych ni to skafandr\u00f3w, ni to uniform\u00f3w, wykonanych ze specjalnej plastikowej materii. W zasadzie nie by\u0142o wtedy efekt\u00f3w specjalnych, nie da\u0142o si\u0119 niczego podrasowa\u0107 komputerowo, wszystko by\u0142o wykonane r\u0119cznie. Co ciekawe i znamienne, chyba nikt z nas \u2013 wielkiej, zgromadzonej w tych wszystkich lokacjach ekipy \u2013 ani przez moment nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce bierze udzia\u0142 w czym\u015b wa\u017cnym. Ja ju\u017c wtedy stara\u0142em si\u0119 kontrolowa\u0107, uwa\u017ca\u0142em i uwa\u017cam na to, \u017ceby nie wpa\u015b\u0107 w samozachwyt, nie da\u0107 si\u0119 porwa\u0107 \u0142atwej egzaltacji. Kr\u0119c\u0105c Na srebrnym globie<\/i>, by\u0142em ju\u017c po realizacji Ziemi obiecanej<\/i> z Wajd\u0105, ale nie czu\u0142em si\u0119 przez to ani nikim szczeg\u00f3lnie wyj\u0105tkowym, ani wyr\u00f3\u017cnionym. By\u0142em \u017carliwy, niezblazowany. R\u00f3wnie\u017c teraz, kr\u0119c\u0105c Ostatni\u0105 rodzin\u0119<\/i>, ca\u0142y czas czuwa\u0142em nad tym, aby nie my\u015ble\u0107, \u017ce kr\u0119cimy wielki film. Tego typu fantazje na czas realizacji nale\u017cy odrzuci\u0107 na bok, to na pewno nie pomaga, tworzy niepotrzebne napi\u0119cie. Jeden jedyny raz by\u0142o inaczej \u2013 to w\u0142a\u015bnie przypadek Na srebrnym globie<\/i>. Andrzej \u017bu\u0142awski nas zaczarowa\u0142. Dali\u015bmy mu si\u0119 porwa\u0107, byli\u015bmy gotowi na wszystko. Film kr\u0119cili\u015bmy w tw\u00f3rczej gor\u0105czce, w euforii. Podziwiali\u015bmy go bardzo. Oczywi\u015bcie wa\u017cni byli aktorzy, scenografowie, operator, ale na czele sta\u0142 on \u2013 Andrzej \u017bu\u0142awski. Jego osobowo\u015b\u0107 i wielki talent filmowy. By\u0142 w \u017cyciowej formie, rozsadza\u0142a go pasja i energia. Przypominam sobie, \u017ce kiedy Krzysztof Zanussi zobaczy\u0142 materia\u0142y z naszego filmu, powiedzia\u0142: Oto nowy Fellini<\/i>. My te\u017c tak czuli\u015bmy. \u017bu\u0142awski wiedzia\u0142 o kinie wszystko. Zna\u0142 si\u0119 na charakteryzacji, o\u015bwietleniu, kostiumach, dekoracji. Kontrolowa\u0142 ka\u017cdy detal, ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142. <\/p>\n

\u201eNa srebrnym globie\u201d jest jednocze\u015bnie filmem i histori\u0105 o tym filmie. Histori\u0105 pewnego \u017cycia i pewnego kraju<\/i><\/b> \u2013 pisa\u0142 Andrzej \u017bu\u0142awski.<\/b><\/p>\n

Dla mnie po latach w pami\u0119ci sumuj\u0105 si\u0119 wspomnienia romantyczne i dramatyczne, na przyk\u0142ad zdj\u0119cia w Mongolii. Pustka, step wysoki, pejza\u017c diametralnie r\u00f3\u017cny od naszego, s\u0142owia\u0144skiego. Nie uwierzysz, jak na tym stepie pachnia\u0142o! Niby nic, pustka, cisza, kamienie, a \u015bwiat dooko\u0142a wydawa\u0142 si\u0119 tak bogaty, sensualny. Tysi\u0105ce ro\u015blin. Albo serwowany nam mongolski kumys. W Mongolii spotka\u0142em Ew\u0119 Demarczyk, kt\u00f3ra towarzyszy\u0142a zmar\u0142emu niedawno Jurkowi Gra\u0142kowi, odtw\u00f3rcy roli Piotra. Dziesi\u0105tki godzin, inspiruj\u0105cych rozm\u00f3w, spotka\u0144, dyskusji. \u017bu\u0142awski z Jaroszewiczem ostro eksperymentowali ze stylem, z form\u0105. Dzisiaj wszystko wydaje si\u0119 oczywiste, ale w\u00f3wczas, w po\u0142owie lat 70., stosowanie szerokiego obiektywu albo d\u0142ugie uj\u0119cia trwaj\u0105ce po kilka minut to by\u0142a brawura, novum w kinie europejskim. Uczyli\u015bmy si\u0119 tego i podniecali\u015bmy si\u0119 tym.<\/p>\n

Film sta\u0142 si\u0119 legend\u0105, ale legend\u0105 przekl\u0119t\u0105 \u2013 jest uwa\u017cany za najwa\u017cniejszy niedoko\u0144czony polski obraz. W finale dokr\u0119conym w 1987 roku, na tle profilu \u017bu\u0142awskiego za szyb\u0105, s\u0142yszymy: Decyzj\u0105 wiceministra kultury i sztuki, podsekretarza stanu ds. kinematografii, zdj\u0119cia do filmu \u201eNa srebrnym globie\u201d zosta\u0142y przerwane wiosn\u0105 1977 roku. Ekipa przebywa\u0142a w\u00f3wczas nad Ba\u0142tykiem, a komplet dekoracji i kostium\u00f3w, koniecznych do zako\u0144czenia prac nad produkcj\u0105 wszcz\u0119t\u0105 dwa lata wcze\u015bniej, powsta\u0142 i oczekiwa\u0142 we Wroc\u0142awiu, na Dolnym \u015al\u0105sku, na Mazurach i w g\u00f3rach Kaukazu. Wszystkie te dekoracje, kostiumy i rekwizyty zosta\u0142y zniszczone. Pracownicy wytw\u00f3rniani, garderobiane, scenografowie przez lata ca\u0142e przechowywali w magazynach i w\u0142asnych mieszkaniach to, co uda\u0142o im si\u0119 uratowa\u0107. Ko\u0144cz\u0119 ten film, my\u015bl\u0105c o nich. Za\u015b ma\u0142y dramat tego filmu i wielki, oby szlachetny, dramat naszego \u017cycia b\u0119d\u0105 splata\u0107 si\u0119 dalej we wsp\u00f3ln\u0105 sie\u0107 wzlot\u00f3w i pora\u017cek. Nazywam si\u0119 Andrzej \u017bu\u0142awski. Jestem re\u017cyserem filmu \u201eNa srebrnym globie\u201d.<\/i><\/b><\/p>\n

Dojmuj\u0105ca historia. Trudno dzisiaj jednoznacznie dociec, co naprawd\u0119 si\u0119 wtedy wydarzy\u0142o. Decyzja, \u017ceby przerwa\u0107 zdj\u0119cia, a wszystkie kostiumy, z pietyzmem wykonane dekoracje zniszczy\u0107 i zakopa\u0107, by\u0142a aktem barbarzy\u0144skim. \u017bu\u0142awski goni\u0142 za marzeniami, przekroczy\u0142 bud\u017cet, by\u0107 mo\u017ce wydawa\u0142o mu si\u0119, \u017ce po tylu sukcesach uda si\u0119 doprowadzi\u0107 t\u0119 przygod\u0119 do ko\u0144ca. Nie uda\u0142o si\u0119.<\/p>\n

Kiedy\u015b na planie filmowym, rozmawiaj\u0105c z ekip\u0105, \u017bu\u0142awski powiedzia\u0142: S\u0142uchajcie, ale wy zdajecie sobie spraw\u0119, \u017ce my robimy film o Panu Bogu i o Polsce?<\/i> Andrzej J. Jaroszewicz by\u0142 oburzony. M\u00f3wi\u0142 do mnie: Co on wygaduje, dlaczego na g\u0142os to m\u00f3wi, przecie\u017c za tak\u0105 deklaracj\u0119 zaraz przerw\u0105 mu zdj\u0119cia<\/i>.<\/p>\n

\u017bu\u0142awski: Zosta\u0142em potraktowany jak psie g\u00f3wno, kt\u00f3re le\u017cy na ulicy i kt\u00f3re mo\u017cna kopn\u0105\u0107<\/i>.<\/b><\/p>\n

Na nic si\u0119 zda\u0142y pr\u00f3by ratowania filmu, sam by\u0142em autorem listu protestacyjnego. Napisa\u0142em w nim: Film nale\u017cy do widz\u00f3w, nie jest w\u0142asno\u015bci\u0105 ministerstwa, nie mo\u017cna go zakaza\u0107<\/i>. Z tym listem \u0142\u0105czy si\u0119 zreszt\u0105 ciekawe wspomnienie. Poszed\u0142em z nim do Krzysia Kie\u015blowskiego. Bardzo liczy\u0142em na jego pomoc. Krzysiek popatrzy\u0142 na mnie uwa\u017cnie i powiedzia\u0142 rzecz znamienn\u0105: Andrzeju, nie podpisz\u0119 tego, poniewa\u017c ty si\u0119 mylisz, a ja nie mam z\u0142udze\u0144. Film nale\u017cy do tego, kt\u00f3ry daje pieni\u0105dze<\/i>. By\u0142em wtedy \u201ebojowniczym socjalist\u0105\u201d \u2013 jakie znowu pieni\u0105dze, liczy si\u0119 przes\u0142anie, dzie\u0142o. To by\u0142 jeden z tych rzadkich moment\u00f3w, kiedy nie zgadza\u0142em si\u0119 z Krzysiem. Dzisiaj lepiej go rozumiem. Nie podpisuj\u0105c naszego protestu, powiedzia\u0142 mi jeszcze: Ja nie chc\u0119, \u017ceby oni narzucali mi kryteria mojego \u017cycia, ja sobie sam wyznaczam w\u0142asne kryteria<\/i>. Tak w\u0142a\u015bnie my\u015bla\u0142, by\u0142 uczciwy.<\/p>\n

Ale sprawa destrukcji Na srebrnym globie<\/i> by\u0142a bardziej skomplikowana. Na pewno do \u201ecentrali\u201d dociera\u0142y nieprawomy\u015blne sensy filmu, ta\u015bma by\u0142a przecie\u017c wtedy wysy\u0142ana do Warszawy, materia\u0142y ogl\u0105dali\u015bmy dopiero po jakim\u015b czasie, w kt\u00f3rym\u015b z kin wynaj\u0119tych przez produkcj\u0119. Je\u017celi chodzi o finanse, Andrzej by\u0142 nieust\u0119pliwy, chwilami bezceremonialny, czu\u0142, \u017ce robi dzie\u0142o \u017cycia, nie chcia\u0142 i nie potrafi\u0142 odpu\u015bci\u0107. Je\u017celi w danej scenie mia\u0142o by\u0107 s\u0142o\u0144ce, ca\u0142ymi dniami czekali\u015bmy na s\u0142o\u0144ce. \u017badnego k\u0142amstwa, \u017cadnych efekt\u00f3w.<\/p>\n

Mo\u017ce powiem te\u017c co\u015b odwa\u017cnego, ale podczas realizacji filmu chwilami mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce sam \u017bu\u0142awski si\u0119 tego wszystkiego troch\u0119 boi. \u017be marzenie wyprzedzi\u0142o realizacj\u0119 i \u017ce nie wszystko, co sobie wyobrazi\u0142, uda\u0142o mu si\u0119 zrealizowa\u0107. Kiedy na plan dociera\u0142y materia\u0142y, wysy\u0142a\u0142 najpierw samego Jaroszewicza, \u017ceby ogl\u0105da\u0142 je jako pierwszy. My\u015bl\u0119, \u017ce ba\u0142 si\u0119 konfrontacji z marzeniami. Czasami irytowa\u0142 si\u0119 i krzycza\u0142. Pami\u0119tam karczemn\u0105 awantur\u0119, kt\u00f3r\u0105 zgotowa\u0142 jednemu z operator\u00f3w kamery, Tomkowi Wertowi. Z\u017cyma\u0142 si\u0119, \u017ce Tomek trzyma\u0142 kadr zbyt nisko. Chodzi\u0142o o kluczow\u0105 scen\u0119 na krzy\u017cu z moim udzia\u0142em. To mo\u017ce troch\u0119 nieskromne, co powiem, ale \u017bu\u0142awski zawo\u0142a\u0142 wtedy: Tomek, k…, zobacz, on gra jak B\u00f3g, a ty go tak obrzydliwie \u015bcinasz<\/i>.<\/p>\n

<\/p>\n

Andrzej Seweryn w filmie Na srebrnym globie, <\/i>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n

Grasz rzeczywi\u015bcie Marka jak m\u0142ody B\u00f3g \u2013 w uniesieniu, w ekstazie, z brawur\u0105 i z ogniem. Patrz\u0105c na twoj\u0105 kreacj\u0119, odwa\u017cn\u0105 jak na tamte czasy r\u00f3wnie\u017c obyczajowo, wydaje si\u0119, \u017ce uda\u0142o si\u0119 \u017bu\u0142awskiemu otworzy\u0107 w twoim aktorstwie jak\u0105\u015b now\u0105, nieoczekiwan\u0105 furtk\u0119. Marek m\u00f3wi wyciszony: Ja t\u0119skni\u0119, wszystko trwa, ja trwam w krajobrazie rozpaczy<\/i>, \u017ceby za moment z furi\u0105 wykrzycze\u0107 protest przeciwko ludziom, \u015bwiatu, trwaniu, si\u0142om nadprzyrodzonym. Rzadkie po\u0142\u0105czenie \u2013 przyw\u00f3dca w\u0105tpi\u0105cy, furiat-my\u015bliciel. Wielka rola, pomimo koszmarnego dubbingu Micha\u0142a Bajora.<\/b><\/p>\n

Mi\u0142e rzeczy mi opowiadasz, trema jest zatem tym wi\u0119ksza, bo ja nigdy tego filmu nie widzia\u0142em w kinie. Zobacz\u0119 dopiero w tym roku, na festiwalu w Gdyni. Nie by\u0142em w Cannes, gdzie pokazano kalek\u0105 wersj\u0119 Na srebrnym globie<\/i> po raz pierwszy, chocia\u017c mieszka\u0142em wtedy we Francji. Pami\u0119tam tylko strz\u0119py, kto\u015b przys\u0142a\u0142 mi kaset\u0119 wideo, ogl\u0105da\u0142em j\u0105 w nocy, by\u0142a z\u0142ej jako\u015bci.<\/p>\n

Jak pracowa\u0142 wtedy \u017bu\u0142awski?<\/b><\/p>\n

By\u0142 wymagaj\u0105cy, zawsze wymagaj\u0105cy. Relacjonowa\u0142 mi wtedy rozmow\u0119, kt\u00f3r\u0105 odby\u0142 z sir Laurence\u2019em Olivierem. \u017bu\u0142awski przygotowywa\u0142 ju\u017c sw\u00f3j kolejny francuski film Possession<\/i>, pokazywany w Polsce jako Op\u0119tanie<\/i>, i bardzo chcia\u0142 w nim obsadzi\u0107 Oliviera. Wybitny aktor spotka\u0142 si\u0119 z nim, ale powiedzia\u0142 Andrzejowi tak: To dla mnie zaszczyt, \u017ce w\u0142a\u015bnie mnie proponuje pan t\u0119 rol\u0119, ale ja jestem ju\u017c stary, nie mam energii, nie zdob\u0119d\u0119 si\u0119 na wysi\u0142ek, kt\u00f3rego wymaga pan od swoich aktor\u00f3w, nie b\u0119dzie pan ze mnie zadowolony<\/i>. Jednym s\u0142owem, wielki Olivier doskonale wiedzia\u0142, jakich rzeczy wymaga od aktor\u00f3w \u017bu\u0142awski, \u017ce dla niego nie ma p\u00f3\u0142\u015brodk\u00f3w, trzeba skoczy\u0107 na g\u0142\u00f3wk\u0119 bez zabezpiecze\u0144.<\/p>\n

To wszystko prawda. Z jednej strony wymaga\u0142 od nas ekstrem\u00f3w, z drugiej zawsze pilnowa\u0142 wiarygodno\u015bci. Kt\u00f3rego\u015b dnia na planie da\u0142em si\u0119 porwa\u0107 emocjom. W rozmowie z Szernem mia\u0142em rozdzieraj\u0105cy trzyminutowy monolog kr\u0119cony w jednym uj\u0119ciu. Da\u0142em z siebie wszystko, pokroi\u0142em dusz\u0119 na kawa\u0142ki, by\u0142a w tym ekscytacja i uduchowienie \u2013 tak to pami\u0119tam. Czu\u0142em, \u017ce frun\u0119, epatowa\u0142em tym lotem. Po zagraniu tego monologu czeka\u0142em na oklaski, na komplementy, tymczasem \u017bu\u0142awski zruga\u0142 mnie obcesowo. Zacz\u0105\u0142 krzycze\u0107: Co ty wyrabiasz, po takim monologu powiniene\u015b pa\u015b\u0107 na ziemi\u0119 bez si\u0142. By\u0142oby tak, gdyby\u015b da\u0142 z siebie wszystko!<\/i> Wiedzia\u0142, \u017ce by\u0142o w tym za ma\u0142o prawdy. On wszystko wiedzia\u0142 i wszystko widzia\u0142.<\/p>\n

Dzisiaj, z perspektywy czasu, wiem, \u017ce do swojej metody potrzebowa\u0142, owszem, oddanych mu w pe\u0142ni aktor\u00f3w, ale musieli to by\u0107 aktorzy do\u015bwiadczeni, wspaniali. W\u0142a\u015bnie dlatego takie efekty uzyskiwa\u0142 w pracy z Romy Schneider, Jacques\u2019em Dutronc czy z Isabelle Adjani. Stosunkowo \u0142atwo jest aktorowi wpa\u015b\u0107 w histeri\u0119, a \u017bu\u0142awski celowo wprowadza\u0142 nas w tego rodzaju stan. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce dobry i do\u015bwiadczony aktor wie, co to znaczy zmie\u015bci\u0107 si\u0119 w histerycznym stanie, \u017ce w tym wszystkim jest jeszcze wiarygodno\u015b\u0107 \u2013 m\u00f3wi si\u0119 tekst i nale\u017cy ten tekst rozumie\u0107. Mniej do\u015bwiadczeni nie s\u0105 w stanie tego kontrolowa\u0107. Na planie Na srebrnym globie<\/i> z podziwem patrzy\u0142em na to, co robili na przyk\u0142ad Janek Frycz czy Jerzy Trela. Oni doskonale odnale\u017ali si\u0119 w tym rozwra\u017cliwionym \u015bwiecie \u017bu\u0142awskiego, nie gubi\u0105c \u017cadnego sensu.<\/p>\n

<\/p>\n

Na srebrnym globie, <\/i>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/p>\n

O Na srebrnym globie<\/i> m\u00f3wiono, \u017ce gdyby zosta\u0142 doko\u0144czony zgodnie z harmonogramem, by\u0142by \u015bwiatow\u0105 sensacj\u0105. \u017be \u017bu\u0142awski by\u0142 przed Spielbergiem i Lucasem, jako pierwszy odkry\u0142 potencja\u0142 w gatunku science fiction.<\/b><\/p>\n

Jestem o tym g\u0142\u0119boko przekonany. My\u015bl\u0119, \u017ce Andrzej rzeczywi\u015bcie bardzo liczy\u0142 na ten film. Odby\u0142a si\u0119 nawet wa\u017cna projekcja gotowych materia\u0142\u00f3w zorganizowana przez wp\u0142ywow\u0105 francusk\u0105 producentk\u0119 \u017bu\u0142awskiego dla specjalist\u00f3w z Hollywood. Pojawi\u0142 si\u0119, pami\u0119tam, pan Goldberg, szara eminencja wielkich studi\u00f3w. Pr\u00f3bowano zainteresowa\u0107 Na srebrnym globie<\/i> Amerykan\u00f3w. I to si\u0119 nie uda\u0142o. Dla Hollywood to by\u0142o po prostu za trudne, zbyt skomplikowane, zbyt szalone. Nie jestem wcale pewien, czy premiera tego filmu w pe\u0142nej wersji otworzy\u0142aby przed \u017bu\u0142awskim \u2013 jak wcze\u015bniej przed Pola\u0144skim \u2013 drzwi do kr\u0119cenia film\u00f3w w Ameryce, chocia\u017c wyobra\u017cam sobie, jak \u015bwietne rezultaty m\u00f3g\u0142by odnie\u015b\u0107 w pracy z aktorami klasy Meryl Streep czy Ala Pacino. Jednak \u017bu\u0142awski, w przeciwie\u0144stwie cho\u0107by do wspomnianego Pola\u0144skiego, nie by\u0142 kosmopolit\u0105. Jego domen\u0105 by\u0142o kino europejskie, wschodnioeuropejskie, polskie. Zawsze w ten spos\u00f3b my\u015bla\u0142em o nim, r\u00f3wnie\u017c ogl\u0105daj\u0105c jego g\u0142o\u015bne francuskie filmy z Sophie Marceau \u2013 Moje noce s\u0105 pi\u0119kniejsze ni\u017c wasze dni<\/i>, B\u0142\u0119kitn\u0105 nut\u0119<\/i> czy Wierno\u015b\u0107<\/i>, w kt\u00f3rej mia\u0142em zreszt\u0105 zagra\u0107.<\/p>\n

Nie zagra\u0142e\u015b. W og\u00f3le poza Na srebrnym globie<\/i> nie spotka\u0142e\u015b si\u0119 nigdy wi\u0119cej z Andrzejem \u017bu\u0142awskim na planie.<\/b><\/p>\n

W przypadku Wierno\u015bci<\/i> na przeszkodzie stan\u0119\u0142y moje terminy, ale rzeczywi\u015bcie chwilami mia\u0142em do Andrzeja \u017cal, \u017ce kr\u0119c\u0105c we Francji, nie zaprasza mnie nawet do epizod\u00f3w. Oczywi\u015bcie nigdy mu tego nie powiedzia\u0142em. Spotykali\u015bmy si\u0119 prywatnie, ale nie zawodowo. Mieszka\u0142em wtedy we Francji, w Pary\u017cu, a kr\u0119cili tam w\u00f3wczas od czasu do czasu, poza \u017bu\u0142awskim, tak\u017ce Holland, Pola\u0144ski czy Zanussi. Pomijali mnie w obsadach, co mnie dziwi\u0142o. Jak to? Przecie\u017c ja tutaj jestem, zwarty i gotowy, znamy si\u0119, lubimy, wi\u0119cej \u2013 szanujemy, co si\u0119 wi\u0119c dzieje? I w\u0142a\u015bnie Andrzej \u017bu\u0142awski da\u0142 mi wa\u017cn\u0105 lekcj\u0119 pokory. W jednej z gazet przeczyta\u0142em wywiad z nim. Pytano go: Dlaczego nie wsp\u00f3\u0142pracuje pan we Francji z wielkimi polskimi aktorami, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w Pary\u017cu?<\/i> Odpowied\u017a by\u0142a kr\u00f3tka: Nie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0119 z nimi we Francji, poniewa\u017c mam aktor\u00f3w francuskich<\/i>. Trafione w punkt. Bardzo mnie to otrze\u017awi\u0142o.<\/p>\n

Spotykali\u015bcie si\u0119 cz\u0119sto we Francji?<\/b><\/p>\n

Od czasu do czasu. Na pocz\u0105tku mojego pobytu \u017bu\u0142awski bardzo mi pom\u00f3g\u0142. Wprowadza\u0142 mnie do \u015brodowiska, przedstawia\u0142 przyjacio\u0142om. Mam wra\u017cenie, \u017ce w efekcie troch\u0119 si\u0119 mn\u0105 rozczarowa\u0142. On chyba liczy\u0142 na to, \u017ce zrobi\u0119 karier\u0119 w kinie, trafi\u0119 na najlepsze salony, a ja z ca\u0142\u0105 premedytacj\u0105 wybra\u0142em teatr, i to nie komercyjny, prywatny, tylko teatr artystyczny, kt\u00f3rego Andrzej szczerze nie znosi\u0142. Nie mam powodu, by si\u0119 wstydzi\u0107. Pracowa\u0142em z najwi\u0119kszymi teatralnymi guru: Patrice\u2019em Ch\u00e9reau, Jacques\u2019em Lassalle\u2019em, Claude\u2019em R\u00e9gym, Bernardem Sobelem, Antoine\u2019em Vitezem, nie wspominaj\u0105c o Peterze Brooku, ale \u017bu\u0142awski nie przychodzi\u0142 na moje premiery, nie lubi\u0142 tego. Zosta\u0142y zatem prywatne spotkania z Andrzejem i Isabelle Adjani, potem z Sophie Marceau. To by\u0142y dobre, niekiedy gwa\u0142towne, g\u0119ste rozmowy. <\/p>\n

W przywo\u0142ywanej ju\u017c ksi\u0105\u017cce Teresy Wilniewczyc \u017bu\u0142awski m\u00f3wi rzecz znamienn\u0105 \u2013 Seweryn jest aktorem genialnym wtedy, kiedy dostaje do zagrania co\u015b charakterystycznego, ostro zarysowany typ postaci, w innym przypadku jest \u201ezaledwie\u201d bardzo dobry. To ciekawa konstatacja, zw\u0142aszcza w kontek\u015bcie wchodz\u0105cej w\u0142a\u015bnie na ekrany Ostatniej rodziny<\/i> Jana P. Matuszy\u0144skiego z twoj\u0105 brawurow\u0105 kreacj\u0105 Zdzis\u0142awa Beksi\u0144skiego. Ogl\u0105daj\u0105c ten film, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce sta\u0142e\u015b si\u0119 t\u0105 postaci\u0105. Widzimy Zdzis\u0142awa, nie Andrzeja.<\/b><\/p>\n

To spotkanie z Jankiem Matuszy\u0144skim, scenarzyst\u0105 Robertem Bolesto, ze wspania\u0142ymi partnerami \u2013 Dawidem Ogrodnikiem i Ol\u0105 Konieczn\u0105, by\u0142o pi\u0119kn\u0105 przygod\u0105 w moim \u017cyciu zawodowym. I niespodziank\u0105. Nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce pomimo du\u017cego do\u015bwiadczenia praca w filmie mo\u017ce by\u0107 dla mnie tak\u0105 rado\u015bci\u0105 i nieoczekiwanym szcz\u0119\u015bciem. Jeste\u015bmy aktorami. Mamy cz\u0119sto utrwalony wizerunek. Re\u017cyserzy obsadzaj\u0105 nas tak, jak obsadzali inni. A Janek Matuszy\u0144ski zaryzykowa\u0142, zobaczy\u0142 mnie inaczej. I ja mu w pe\u0142ni zawierzy\u0142em. Osobn\u0105 rado\u015bci\u0105 by\u0142o uskrzydlaj\u0105ce spotkanie z m\u0142odymi lud\u017ami. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jeszcze nie do ko\u0144ca jestem \u201esucharem\u201d, \u017ce rozumiemy si\u0119, szanujemy nawzajem, czerpiemy z siebie i mo\u017cemy rozmawia\u0107 godzinami, nie tylko o roli, tak\u017ce o \u017cyciu.<\/p>\n

Powiedzia\u0142e\u015b, \u017ce znikn\u0105\u0142em w roli Beksi\u0144skiego \u2013 nie ma Seweryna, jest Zdzis\u0142aw. Je\u017celi rzeczywi\u015bcie tak si\u0119 sta\u0142o, zawdzi\u0119czam to nade wszystko d\u0142ugoletniej pracy w teatrze, tekstom z Hamleta<\/i>, Kr\u00f3la Leara<\/i>, ale i z Zemsty<\/i>, z Becketta i Gombrowicza. W pewnym momencie drogi aktorskiej cz\u0142owiek przekonuje si\u0119, \u017ce ca\u0142e teatralne do\u015bwiadczenie w efekcie prowadzi do prostoty, czyli do sensu.<\/p>\n

Jak w Na srebrnym globie<\/i>?<\/b><\/p>\n

Tam nie by\u0142o prostoty, wi\u0119cej wykrzyknik\u00f3w ni\u017c znak\u00f3w zapytania. \u017bu\u0142awski chcia\u0142 zrobi\u0107 nami\u0119tny film o w\u0142adzy, mi\u0142o\u015bci i o Panu Bogu. O tym, co najwa\u017cniejsze. To te\u017c ma sens.<\/p>\n


\n
\nAndrzej Seweryn w filmie <\/span>Na srebrnym globie, <\/i>\u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/span><\/p>\n

\n

\u0141ukasz Maciejewski<\/b> \u2013 filmoznawca, krytyk filmowy i teatralny. Cz\u0142onek Europejskiej Akademii Filmowej, Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Krytyk\u00f3w Teatralnych (AICT) oraz Mi\u0119dzynarodowej Federacji Krytyk\u00f3w Filmowych (FIPRESCI). Dyrektor programowy festiwalu \u201eKino na Granicy\u201d w Cieszynie. Wyk\u0142adowca na Wydziale Aktorskim w Szkole Filmowej w \u0141odzi oraz na Wydziale Nauk Humanistycznych i Spo\u0142ecznych Uniwersytetu SWPS. Autor wielu ksi\u0105\u017cek (Przygoda my\u015bli<\/i>, Aktorki. Spotkania<\/i>, Wszystko jest lekko dziwne<\/i>, Flirtuj\u0105c z \u017cyciem<\/i>), sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik kilkunastu czasopism, ekspert Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej oraz telewizji HBO, sta\u0142y komentator \u201eTygodnika Kulturalnego\u201d w TVP Kultura. Laureat wielu nagr\u00f3d i wyr\u00f3\u017cnie\u0144 dziennikarskich, mi\u0119dzy innymi statuetki \u201eUskrzydlony\u201d, \u201eDziennikarskiej Weny\u201d oraz \u201eZ\u0142otej R\u00f3\u017cy\u201d za \u201enow\u0105 jako\u015b\u0107 w krytyce filmowej\u201d. W 2015 roku opublikowa\u0142 tom esej\u00f3w Aktorki. Portrety<\/i>. <\/p>\n

W\u0119gorze ze skrzyd\u0142ami.<\/i> Z Andrzejem Sewerynem rozmawia \u0141ukasz Maciejewski<\/b><\/p>\n

Wywiad z Andrzejem Sewerynem \u2013 jednym z najwybitniejszych polskich i europejskich aktor\u00f3w teatralnych i filmowych, nagrodzonym w 2016 roku na festiwalu w Locarno za kreacj\u0119 Zdzis\u0142awa Beksi\u0144skiego w filmie Ostatnia rodzina <\/i>Jana P. Matuszy\u0144skiego. W rozmowie z \u0141ukaszem Maciejewskim Seweryn powraca do niezmiernie wa\u017cnej dla jego rozwoju artystycznego jako aktora wsp\u00f3\u0142pracy z Andrzejem \u017bu\u0142awskim nad niedoko\u0144czonym w efekcie filmem Na srebrnym globie<\/i> (pocz\u0105tek realizacji \u2013 1976, premiera \u2013 1989), b\u0119d\u0105cym nawet w obecnej, kalekiej wersji wizjonersk\u0105, pe\u0142n\u0105 pasji opowie\u015bci\u0105 o losie, religii i Polsce.<\/p>\n

Winged eels. <\/i><\/b>Andrzej Seweryn <\/b>in conversation with \u0141ukasz Maciejewski   <\/b><\/p>\n

The interview with Andrzej Seweryn \u2013 one of the most outstanding Polish and European actors, rewarded in 2016 at the Locarno International Film Festival for the role of the Polish painter Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski in The Last Family<\/i> by Jan P. Matuszy\u0144ski. In conversation with \u0141ukasz Maciejewski Andrzej Seweryn recollects the cooperation \u2013 important for his artistic development as an actor \u2013 with the director Andrzej \u017bu\u0142awski during the shooting of the movie On the Silver Globe <\/i>(production started in 1976, premiere in 1989). The film, finally unfinished, is even in the current version \u2013 in some sense handicapped \u2013 really passionate and visionary tale about fate, religion and Poland<\/st1_place><\/st1_country-region>. <\/p>\n

S\u0142owa kluczowe: <\/b>Andrzej \u017bu\u0142awski, Andrzej Seweryn, Na srebrnym globie<\/i>, aktorstwo, science fiction, religia, spo\u0142ecze\u0144stwo, wolno\u015b\u0107, zniewolenie, Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski, Ostatnia rodzina<\/i> <\/p>\n

Keywords: <\/b>Andrzej \u017bu\u0142awski, Andrzej Seweryn, On the Silver Globe<\/i>, acting, science fiction, religion, society, freedom, enslavement, Zdzis\u0142aw Beksi\u0144ski, The Last Family<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Seweryn w filmie Na srebrnym globie, fot. Stefan Kurzyp, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN Na srebrnym globie Andrzeja \u017bu\u0142awskiego, pierwsza polska superprodukcja science fiction, pozostaje dzie\u0142em kalekim, niedoko\u0144czonym, na sw\u00f3j spos\u00f3b tragicznym. Chcia\u0142bym si\u0119 cofn\u0105\u0107 do po\u0142owy lat 70., kiedy rozpoczynali\u015bmy przygod\u0119 z tym filmem \u2013 do atmosfery tamtych lat, tak r\u00f3\u017cnych od dzisiejszej rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej, artystycznej, r\u00f3wnie\u017c obyczajowej.… Czytaj wi\u0119cej »W\u0119gorze ze skrzyd\u0142ami. Z Andrzejem Sewerynem rozmawia \u0141ukasz Maciejewski<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":620,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[54],"tags":[75,58,76,77,78],"ppma_author":[79],"class_list":["post-183","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-3-2016","tag-andrzej-seweryn","tag-andrzej-zulawski","tag-lukasz-maciejewski","tag-na-srebrnym-globie","tag-ostatnia-rodzina"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t