{"id":173,"date":"2016-04-03T00:00:00","date_gmt":"2016-04-02T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/2016\/04\/03\/marcin-dorocinski-polska-twarz-neo-noiru\/"},"modified":"2021-06-25T14:33:48","modified_gmt":"2021-06-25T13:33:48","slug":"marcin-dorocinski-polska-twarz-neo-noiru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/marcin-dorocinski-polska-twarz-neo-noiru\/","title":{"rendered":"Marcin Doroci\u0144ski \u2013 polska twarz neo-noiru"},"content":{"rendered":"

W 1994 roku, kiedy filmy W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego wci\u0105\u017c by\u0142y szeroko dyskutowane, Tadeusz Lubelski nie bez ironii pisa\u0142, \u017ce kreuj\u0105cy w nich g\u0142\u00f3wne role Bogus\u0142aw Linda to Bogie, na jakiego zas\u0142u\u017cyli\u015bmy<\/a><\/i>[1]<\/a>. Bohater dylogii Psy<\/i> (1992, 1994), by\u0142y ubek Franz Maurer, by\u0142 w\u00f3wczas por\u00f3wnywany do twardego cynika, sk\u0142onnego do przemocy losera rodem z kina noir<\/i>, wszak \u201ekino bandyckie\u201d<\/a>[2]<\/a> realizowane przez Pasikowskiego, a wkr\u00f3tce potem tak\u017ce przez Macieja \u015alesickiego (Tato<\/i>, 1995; Sara<\/i>, 1997), jawi\u0142o si\u0119 jako zogniskowane wok\u00f3\u0142 problem\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa potransformacyjnego. Kino to odbierano jako polski wariant nowego filmu czarnego \u2013 formu\u0142y, kt\u00f3ra na pocz\u0105tku lat 90. \u015bwi\u0119ci\u0142a kolejne triumfy, mi\u0119dzy innymi za spraw\u0105 doskonale przyjmowanych przez publiczno\u015b\u0107 thriller\u00f3w erotycznych, takich jak Nagi instynkt <\/i>(Basic Instinct<\/i>, re\u017c. Paul Verhoeven, 1992). Potencja\u0142 \u201ekina bandyckiego\u201d wyczerpa\u0142 si\u0119 jednak na prze\u0142omie wiek\u00f3w, a Linda \u2013 \u00f3w \u201epolski Bogart\u201d \u2013 wkr\u00f3tce zacz\u0105\u0142 kreowa\u0107 role odbiegaj\u0105ce od wizerunku niez\u0142omnego \u201etwardziela\u201d (trudno przecie\u017c za tak\u0105 posta\u0107 uzna\u0107 zar\u00f3wno Jacka Soplic\u0119 z Pana Tadeusza<\/i> \/1999\/ Andrzeja Wajdy, jak i Petroniusza z Quo vadis<\/i> \/2001\/ Jerzego Kawalerowicza). Kiedy w 2006 roku Linda tworzy\u0142 w Jasminum<\/i> Jana Jakuba Kolskiego autoironiczn\u0105 posta\u0107 aktora Zemana (gwiazdora kina akcji roni\u0105cego \u0142zy mi\u0142o\u015bci nad kieliszkiem w\u00f3dki), polski neo-noir<\/i> mia\u0142 ju\u017c inn\u0105 twarz \u2013 zaledwie rok wcze\u015bniej odby\u0142a si\u0119 premiera PitBulla<\/i> Patryka Vegi, w kt\u00f3rym Marcin Doroci\u0144ski, wcielaj\u0105c si\u0119 w posta\u0107 policjanta Despero, zar\u00f3wno uzyska\u0142 status gwiazdy, jak i zaproponowa\u0142 now\u0105 interpretacj\u0119 postaci losera. Z biegiem czasu okaza\u0142o si\u0119 zreszt\u0105, \u017ce owych interpretacji jest kilka, bowiem \u201eczarne\u201d w\u0105tki w aktorskim dorobku Doroci\u0144skiego s\u0105 bogatsze i bardziej wielowymiarowe ni\u017c wcze\u015bniej u Lindy.<\/p>\n

<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski (Despero) w PitBullu<\/i> Patryka Vegi, fot. Joanna Dzwonkowska<\/span><\/p>\n

Chocia\u017c repertuar odtw\u00f3rcy roli Despero jest zr\u00f3\u017cnicowany (pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim mi\u0119dzy innymi dramaty obyczajowe i komedie romantyczne), to jego najwa\u017cniejsze osi\u0105gni\u0119cia wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z filmami i serialami wpisuj\u0105cymi si\u0119 w (cho\u0107by i najszersze) definicje neo-noir<\/a><\/i>[3]<\/a>. W niniejszym artykule chcia\u0142abym przyjrze\u0107 si\u0119 kinowym kreacjom Doroci\u0144skiego, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce role serialowe zazwyczaj stanowi\u0105 ich bezpo\u015brednie przed\u0142u\u017cenia (jak w przypadku telewizyjnej serii PitBull<\/i>) albo opieraj\u0105 si\u0119 na tych samych strategiach i \u015brodkach ekspresji. Zwa\u017cywszy na ekspansywny charakter neo-noir<\/i> i zauwa\u017caln\u0105 w kinie najnowszym tendencj\u0119 do w\u0142\u0105czania jego element\u00f3w w obr\u0119b dzie\u0142 reprezentuj\u0105cych rozmaite gatunki i tendencje, okre\u015blenie granic tego zjawiska jest niezwykle trudne. W\u0105tki wielkomiejskiej przemocy i korupcji s\u0105 cz\u0119sto przywo\u0142ywane w polskim kinie, nie w ka\u017cdej realizacji znajduj\u0105 jednak noirow\u0105 wyk\u0142adni\u0119. Mimo i\u017c grany przez Doroci\u0144skiego Fabio, g\u0142\u00f3wny bohater Ogrodu Luizy<\/i> (2007) Macieja Wojtyszki, jest gangsterem, a film opowiada o zbrodni, chorobie psychicznej oraz \u0142ap\u00f3wkarstwie, rzeczywisto\u015b\u0107 tu zaprezentowana podszyta jest nie bliskim egzystencjalizmowi (a wi\u0119c \u201eczarnym\u201d) \u015bwiatopogl\u0105dem<\/a>[4]<\/a>, lecz chrze\u015bcija\u0144skim przekonaniem, \u017ce czysta mi\u0142o\u015b\u0107 nie tylko jest mo\u017cliwa, ale i mo\u017ce doprowadzi\u0107 chaotyczny \u015bwiat do stanu \u0142adu i harmonii \u2013 dowodzi tego fina\u0142, w kt\u00f3rym wszyscy potencjalni oprawcy Fabia i Luizy zostaj\u0105 przyk\u0142adnie ukarani, a protagoni\u015bci odlatuj\u0105 do Kanady, by rozpocz\u0105\u0107 nowe wsp\u00f3lne \u017cycie. Z kolei w R\u00f3\u017cy<\/i> (2011) Wojciecha Smarzowskiego nie pojawiaj\u0105 si\u0119 typowe w\u0105tki neo-noir<\/i> (wielkie miasto, zbrodnia, kobieta fatalna itd.), jednak\u017ce \u015bwiatopogl\u0105d przenikaj\u0105cy ten film, a tak\u017ce konstrukcja g\u0142\u00f3wnego bohatera oraz narracja poznaczona licznymi retrospekcjami zdaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 noirow\u0105 proweniencj\u0119. R\u00f3\u017ca<\/i>, podobnie jak Drog\u00f3wka<\/i> (2013) Smarzowskiego, przynosi obraz rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej walka ze z\u0142em zawsze okazuje si\u0119 ja\u0142owa, nawet je\u017celi w jej trakcie dobru uda si\u0119 na chwil\u0119 zatriumfowa\u0107. Z konfrontacji z takim \u015bwiatem bohaterowie \u2013 o ile uda si\u0119 im prze\u017cy\u0107 \u2013 wychodz\u0105 pe\u0142ni goryczy i pozbawieni nadziei na nowy pocz\u0105tek, cienie przesz\u0142o\u015bci s\u0105 bowiem wyj\u0105tkowo d\u0142ugie, a mroku nigdy w pe\u0142ni nie uda si\u0119 rozproszy\u0107<\/a>[5]<\/a>.<\/p>\n

W tym miejscu istotniejsze ni\u017c wyznaczenie granic polskiego kina neo-noir<\/i> b\u0119d\u0105 \u201eczarne\u201d w\u0105tki w rolach Marcina Doroci\u0144skiego. W celu ich scharakteryzowania dokonam klasyfikacji i przegl\u0105du typ\u00f3w postaci, w jakie najcz\u0119\u015bciej wciela si\u0119 aktor, a tak\u017ce spr\u00f3buj\u0119 ulokowa\u0107 preferowany przez Doroci\u0144skiego model ekspresji aktorskiej na tle oczekiwa\u0144, jakie ju\u017c w klasycznym kinie postawiono przed odtw\u00f3rcami g\u0142\u00f3wnych r\u00f3l w filmach noir<\/i>. Postaram si\u0119 dowie\u015b\u0107, \u017ce motyw losera obecny jest nawet w tych filmach z udzia\u0142em aktora, kt\u00f3rych przynale\u017cno\u015b\u0107 do nowego kina czarnego nie jest spraw\u0105 oczywist\u0105. Zdarza si\u0119 bowiem i tak, \u017ce jedynie za spraw\u0105 roli odtw\u00f3rcy Despero w wybranej realizacji pojawiaj\u0105 si\u0119 motywy charakterystyczne dla filmu noir<\/i>.<\/p>\n

Loser <\/i><\/b>w starym stylu<\/b><\/p>\n

Swoistym akcesem Doroci\u0144skiego do mrocznych neo-noirowych \u015bwiat\u00f3w by\u0142a pierwszoplanowa rola w Krugerandach<\/i> (1999). Film Wojciecha Nowaka, opowiadaj\u0105cy o grupie przyjaci\u00f3\u0142 z technikum samochodowego, kt\u00f3rzy wik\u0142aj\u0105 si\u0119 w niefortunn\u0105 z\u0142odziejsk\u0105 afer\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z tytu\u0142owymi z\u0142otymi monetami, zawiera elementy poetyki nowego filmu czarnego \u2013 jego akcja jest osadzona w mie\u015bcie, najwa\u017cniejsze wydarzenia rozgrywaj\u0105 si\u0119 noc\u0105, bohaterowie oscyluj\u0105 na granicy \u015bwiata przest\u0119pczego, a ich egzystencja jest naznaczona poczuciem beznadziei, tym bardziej dotkliwej, \u017ce \u2013 znajduj\u0105c si\u0119 dopiero u progu doros\u0142o\u015bci \u2013 zdaj\u0105 ju\u017c sobie spraw\u0119 z tego, i\u017c ich perspektywy na przysz\u0142o\u015b\u0107 s\u0105 n\u0119dzne. Arek by\u0142by zatem pierwszym z loser\u00f3w w dorobku Doroci\u0144skiego, na dodatek ogl\u0105danym in statu nascendi<\/i>, w momencie, kiedy wykryta u bohatera wrodzona wada serca przekre\u015bla jego marzenia o karierze bokserskiej, a szara rzeczywisto\u015b\u0107 oraz perspektywa bezrobocia i ub\u00f3stwa sk\u0142aniaj\u0105 go do zwi\u0105zania si\u0119 z lokalnymi gangsterami.<\/p>\n

Elementy nowego filmu czarnego zostaj\u0105 w Krugerandach<\/i> podporz\u0105dkowane tezom o charakterze socjologicznym, podobnie zreszt\u0105 jak inne konwencje, po jakie si\u0119ga Nowak, w szczeg\u00f3lno\u015bci coming of age movie<\/i> oraz heist movie<\/i>. W tym kontek\u015bcie Arek jawi si\u0119 przede wszystkim jako wyraziciel rozterek swojego pokolenia, wchodz\u0105cego w doros\u0142o\u015b\u0107 w potransformacyjnej, na pierwszy rzut oka bezideowej rzeczywisto\u015bci uznaj\u0105cej konsumpcjonizm za warto\u015b\u0107 nadrz\u0119dn\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce jego l\u0119k tylko cz\u0119\u015bciowo p\u0142ynie z charakterystycznego dla filmu noir<\/i> przekonania o \u201erozlewno\u015bci \u015bwiata\u201d oraz chaosie i okrucie\u0144stwie<\/a>[6]<\/a> wpisanych w jego natur\u0119; w wi\u0119kszym stopniu w bohaterze dochodzi do g\u0142osu strach przed powieleniem wzorc\u00f3w zaobserwowanych u rodzic\u00f3w, zwi\u0105zanych z mia\u0142kim \u017cyciem, kiepsk\u0105 prac\u0105, nudn\u0105, bezsensown\u0105 codzienno\u015bci\u0105 i oczekiwaniem na \u015bmier\u0107. Dopiero ostatnie wypowiedziane przez niego w filmie zdanie: Boj\u0119 si\u0119<\/i>, w kontek\u015bcie wcze\u015bniejszej wizyty w ko\u015bciele, zdaje si\u0119 nabiera\u0107 g\u0142\u0119bszego, metafizycznego charakteru.<\/p>\n

<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski (Tadeusz) w R\u00f3\u017cy <\/i>Wojciecha Smarzowskiego<\/span><\/p>\n

Wszyscy kreowani p\u00f3\u017aniej przez Doroci\u0144skiego loserzy \u2013 o ile nie b\u0119d\u0105 postaciami negatywnymi \u2013 charakteryzowa\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 podobnym poczuciem straty, a czasem tak\u017ce l\u0119ku. Niejednokrotnie traci\u0107 b\u0119d\u0105 wszystko, opr\u00f3cz samej (by\u0107 mo\u017ce czysto biologicznej) woli przetrwania \u2013 najbardziej skrajnym przypadkiem oka\u017ce si\u0119 Tadeusz z R\u00f3\u017cy<\/i>, postawiony w dewastuj\u0105cej emocjonalnie sytuacji ju\u017c w pierwszej sekwencji filmu, w kt\u00f3rej jest \u015bwiadkiem gwa\u0142tu i morderstwa dokonanych przez hitlerowc\u00f3w na jego \u017conie. P\u00f3\u017aniej bohater zyskuje mi\u0142o\u015b\u0107 Mazurki R\u00f3\u017cy, kt\u00f3ra jednak tak\u017ce umiera; ostatecznie bohaterowi \u2013 najprawdopodobniej na ca\u0142e lata \u2013 zostaje odebrana wolno\u015b\u0107. Tragiczny los jest r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142em kaprala Wydry z Ob\u0142awy<\/i> (2012) Marcina Krzyszta\u0142owicza. Bohater ten w wyniku zawieruchy wojennej utraci\u0142 nie tylko rodzin\u0119, lecz tak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 siebie \u2013 do\u015bwiadczane z\u0142o przeobrazi\u0142o jego partyzanck\u0105 walk\u0119 w osobist\u0105 krucjat\u0119, w imi\u0119 kt\u00f3rej dopuszcza si\u0119 czyn\u00f3w niehonorowych, mi\u0119dzy innymi otrucia niemieckich \u017co\u0142nierzy potraw\u0105 przyrz\u0105dzon\u0105 z muchomor\u00f3w. Poczucie, \u017ce s\u0105 loserami, towarzyszy te\u017c Despero z PitBulla<\/i> oraz Ryszardowi Kukli\u0144skiemu z Jacka Stronga<\/i> (2014) W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego. Pierwszy z nich wykonuje wyniszczaj\u0105c\u0105 i niebezpieczn\u0105 prac\u0119, mimo \u017ce zarobki nie pozwalaj\u0105 mu na godne \u017cycie (w serialowej ods\u0142onie PitBulla <\/i>bohater dowiaduje si\u0119 nawet, \u017ce nie ma szans na uzyskanie kredytu w jakimkolwiek banku); drugi z kolei po\u015bwi\u0119ca dla idei nie tylko karier\u0119, ale i rodzin\u0119 \u2013 starszy syn, nie\u015bwiadomy, \u017ce jego ojciec jest szpiegiem, otwarcie nim gardzi, a po latach, kiedy relacje mi\u0119dzy bohaterami dobrze si\u0119 uk\u0142adaj\u0105, m\u0142odzi Kukli\u0144scy gin\u0105 w niewyja\u015bnionych okoliczno\u015bciach.<\/p>\n

Doroci\u0144ski cz\u0119sto kreuje tego typu postaci w oparciu o nonszalanckie zachowania charakterystyczne dla klasycznych loser\u00f3w. Despero z pozorn\u0105 beztrosk\u0105 pozuj\u0105cy do polaroidowych zdj\u0119\u0107 w miejscu znalezienia zw\u0142ok czy Kukli\u0144ski bez namys\u0142u si\u0119gaj\u0105cy po kolejny kieliszek w\u00f3dki wpisuj\u0105 si\u0119 w galeri\u0119 bohater\u00f3w traktuj\u0105cych takie drobne gesty jak swoiste rytua\u0142y, pozwalaj\u0105ce cho\u0107 na moment odnale\u017a\u0107 cie\u0144 spokoju i zadomowienia w zasadniczo wrogim \u015bwiecie<\/a>[7]<\/a>. Niejednokrotnie nieprzebieraj\u0105cy w s\u0142owach bohaterowie Doroci\u0144skiego, od czasu do czasu serwuj\u0105cy widzom chwytliwe one-liners<\/i> \u015bwiadcz\u0105ce o cynicznym stosunku do \u015bwiata, dystansie do siebie i wisielczym poczuciu humoru, przypominaj\u0105 protagonist\u00f3w czarnych krymina\u0142\u00f3w \u2013 inteligentnych, bogatych w wiedz\u0119 o prawie ulicy, skrywaj\u0105cych swoje prawdziwe \u201eja\u201d za mask\u0105 udawanej oboj\u0119tno\u015bci. W gruncie rzeczy, niczym w klasycznych filmach z udzia\u0142em Humphreya Bogarta, s\u0105 to wra\u017cliwcy zranieni przez \u017cycie, kobiet\u0119, najcz\u0119\u015bciej za\u015b (i tu objawia si\u0119 specyfika polskiego nowego filmu czarnego) przez histori\u0119.<\/p>\n

Konstrukcja losera w nowym filmie czarnym cz\u0119sto stanowi \u015bwiadectwo zauwa\u017calnego we wsp\u00f3\u0142czesnej kulturze kryzysu m\u0119sko\u015bci<\/a>[8]<\/a>. Co ciekawe, w filmach z udzia\u0142em Doroci\u0144skiego w\u0105tek ten nie jest silnie zaznaczony. Kreowane przez niego postaci, owszem, napotykaj\u0105 czasem na swojej drodze kobiety fatalne, takie jak Pestka z Ob\u0142awy<\/i>, zwykle jednak radz\u0105 sobie z nimi bez wi\u0119kszych trudno\u015bci. Pod tym wzgl\u0119dem bardziej przypominaj\u0105 klasycznych ni\u017c postklasycznych loser\u00f3w, kt\u00f3rym niejednokrotnie nie jest dana mo\u017cliwo\u015b\u0107 ukarania kobiety za jej zbrodnie przeciw patriarchatowi. Bohaterowie Doroci\u0144skiego cz\u0119\u015bciej cierpi\u0105 na kryzys egzystencjalny ni\u017c na kryzys m\u0119sko\u015bci, co mo\u017ce mie\u0107 zwi\u0105zek z charakterem polskich adaptacji estetyki noir<\/i>, w kt\u00f3rych kobieta fatalna pojawia si\u0119 stosunkowo rzadko<\/a>[9]<\/a>. Motyw m\u0119sko\u015bci w kryzysie najmocniej wybrzmiewa w postaci Tomka z Mi\u0142o\u015bci<\/i> (2012) S\u0142awomira Fabickiego, b\u0119d\u0105cej dramatem psychologicznym, kt\u00f3ry trudno zakwalifikowa\u0107 jako realizacj\u0119 nowego filmu czarnego; no\u015bnikiem cech z nim zwi\u0105zanych jest tutaj w zasadzie tylko bohater, kt\u00f3ry \u2013 dowiedziawszy si\u0119, \u017ce jego \u017cona Marysia zosta\u0142a w ostatnim miesi\u0105cu ci\u0105\u017cy zgwa\u0142cona przez swojego szefa \u2013 prze\u017cywa silne za\u0142amanie. Prowadzone przez Tomka \u015bledztwo w sprawie relacji \u0142\u0105cz\u0105cej Marysi\u0119 z gwa\u0142cicielem przywodzi na my\u015bl typowy dla filmu noir<\/i> motyw obsesji i stopniowego zatracania si\u0119 w szale\u0144stwie \u2013 bohater raz my\u015bli o zem\u015bcie, innym za\u015b razem oskar\u017ca \u017con\u0119 o zdrad\u0119, a nawet podejrzewa, \u017ce urodzona przez ni\u0105 Ilonka nie jest jego biologiczn\u0105 c\u00f3rk\u0105. Ostatecznie, jak to cz\u0119sto w kinie czarnym bywa, okazuje si\u0119, \u017ce bohater tropi\u0142 nie tyle zbrodniarza, ile samego siebie \u2013 w zako\u0144czeniu filmu, w szczerej rozmowie z Marysi\u0105, Tomek ods\u0142ania powody swojego okrutnego zachowania, ujawniaj\u0105c w\u0105tpliwo\u015bci, jakie \u017cywi\u0142 wzgl\u0119dem zwi\u0105zku z Marysi\u0105 jeszcze przed narodzinami Ilonki. Niejednoznaczna postawa bohatera wzgl\u0119dem gwa\u0142tu dokonanego na \u017conie stanowi\u0142a wyraz jego sprzecznych d\u0105\u017ce\u0144 \u2013 z jednej strony, do utrzymania rodziny, z drugiej, do znalezienia pretekstu, by uwolni\u0107 si\u0119 od kobiety, kt\u00f3rej by\u0107 mo\u017ce ju\u017c nie kocha.<\/p>\n

<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski (Tomek) i Julia Kijowska (Marysia) w filmie Mi\u0142o\u015b\u0107<\/em> S\u0142awomira Fabickiego<\/span><\/p>\n

W Mi\u0142o\u015bci<\/i> Fabickiego ogl\u0105damy zatem m\u0119\u017cczyzn\u0119 niepotrafi\u0105cego w pe\u0142ni realizowa\u0107 zada\u0144 m\u0119\u017ca i ojca, nie tylko niezdolnego do ochronienia \u017cony, lecz tak\u017ce pog\u0142\u0119biaj\u0105cego jej trudn\u0105 sytuacj\u0119 przez swoje neurotyczne zachowania, targanego licznymi l\u0119kami. Kulminacj\u0105 trapi\u0105cych go w\u0105tpliwo\u015bci jest scena \u015bmierci jego matki, przy kt\u00f3rej boku Tomek nie potrafi zosta\u0107; miejsce przy umieraj\u0105cej zajmuje Marysia, posiadaj\u0105ca znacznie silniejsz\u0105 osobowo\u015b\u0107, zdolna do przezwyci\u0119\u017cenia b\u00f3lu, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jej udzia\u0142em. W filmie Fabickiego \u015bwiat silnych kobiet (Marysi, matki Tomka, \u017cony gwa\u0142ciciela) zostaje przeciwstawiony \u015bwiatu s\u0142abych m\u0119\u017cczyzn (Tomka, jego ojca, gwa\u0142ciciela), inaczej jednak ni\u017c w filmie noir<\/i> postaci \u017ce\u0144skie nie s\u0105 demonizowane, ich moc i przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 nie s\u0105 bowiem obliczone na wykorzystywanie i niszczenie m\u0119\u017cczyzn, dlatego nawet dla pogr\u0105\u017conego w kryzysie Tomka istnieje nadzieja na przezwyci\u0119\u017cenie trudno\u015bci. W tym przypadku loser<\/i> kreowany przez Doroci\u0144skiego otrzymuje szans\u0119 na wyj\u015bcie z impasu.<\/p>\n

Z(a)\u0142amany \u017co\u0142nierz<\/b><\/p>\n

Kreacje Doroci\u0144skiego cz\u0119sto przywo\u0142uj\u0105 historyczny kontekst narodzin filmu noir<\/i>: czasy II wojny \u015bwiatowej i okres tu\u017c po niej. W czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych osadzona jest akcja Ob\u0142awy<\/i>, a tak\u017ce Anthropoidu<\/i> (2016) Seana Ellisa, stanowi\u0105cego relacj\u0119 z zamachu na Reinharda Heydricha dokonanego w Pradze w 1942 roku. Akcja R\u00f3\u017cy<\/i> rozpoczyna si\u0119 w ostatnich dniach powstania warszawskiego i obejmuje przede wszystkim mroczne chwile tu\u017c po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych na ziemiach polskich, z kolei Rewers<\/i> (2009) Borysa Lankosza to film opowiadaj\u0105cy o czasach stalinizmu. Polskie realizacje tutaj wymienione (tak samo jak p\u00f3\u017aniejszy Jack Strong<\/i>) wpisuj\u0105 si\u0119 w siln\u0105 na pocz\u0105tku XXI wieku tendencj\u0119 reinterpretowania najnowszych dziej\u00f3w kraju<\/a>[10]<\/a>, niekoniecznie jednak urzeczywistniaj\u0105 idee polityki historycznej. Role kreowane w nich przez Doroci\u0144skiego cz\u0119sto odsy\u0142aj\u0105 do niejednoznacznego statusu obro\u0144c\u00f3w wolno\u015bci i niepodleg\u0142o\u015bci \u2013 akowcy Tadeusz i Wydra nie przypominaj\u0105 przecie\u017c bohater\u00f3w psychoterapeutycznego nurtu polskiej szko\u0142y filmowej, przedstawiciel czeskiego ruchu oporu Ladislav Van\u011bk jest pos\u0105dzany przez wsp\u00f3\u0142towarzyszy o kolaboracj\u0119 z Niemcami, z kolei pu\u0142kownik Kukli\u0144ski z Jacka Stronga<\/i> prowadzi wojn\u0119 z za\u0142o\u017cenia nieczyst\u0105, nadu\u017cywaj\u0105c zaufania swoich prze\u0142o\u017conych w celu dostarczenia Amerykanom cennych informacji strategicznych. Paradoksalnie, to Kukli\u0144ski, kt\u00f3rego moralna postawa by\u0142a tematem licznych dyskusji w kraju, jest prezentowany jako posta\u0107 najmniej kontrowersyjna. W wykonaniu Doroci\u0144skiego jest on cz\u0142owiekiem targanym w wi\u0119kszym stopniu l\u0119kiem o los sw\u00f3j i rodziny ni\u017c w\u0105tpliwo\u015bciami natury etycznej. Pytanie o moraln\u0105 ambiwalencj\u0119 wpisan\u0105 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 szpiega, kt\u00f3re musia\u0142o pa\u015b\u0107 w filmie Pasikowskiego, znajduje odpowied\u017a nie tylko dzi\u0119ki wypowiedzi bohatera wskazuj\u0105cego na post\u0119p w sytuacji politycznej Polski, jaki dokona\u0142 si\u0119 w efekcie obaleniu komunizmu, lecz tak\u017ce przez sam\u0105 konstrukcj\u0119 postaci protagonisty. Doroci\u0144ski kreuje bowiem Kukli\u0144skiego jako cz\u0142owieka w gruncie rzeczy dobrodusznego (agenci CIA w pierwszej chwili dziwi\u0105 si\u0119 jego idealizmowi oraz politycznej naiwno\u015bci), bezinteresownego (kilkakrotnie podkre\u015bla si\u0119, \u017ce za swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 nie otrzymuje od Amerykan\u00f3w pieni\u0119dzy) i przywi\u0105zanego do rodziny (bohater, bez wzgl\u0119du na trudne relacje ze starszym synem i konflikt z \u017con\u0105 pos\u0105dzaj\u0105c\u0105 go o zdrad\u0119, chroni ich tak, jak umie, a w swojej pro\u015bbie o ewakuacj\u0119 z kraju podkre\u015bla, \u017ce b\u0119dzie ucieka\u0142 tylko z najbli\u017cszymi).<\/p>\n

<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski (kapral Wydra) w filmie Ob\u0142awa<\/em> Marcina Krzyszta\u0142owicza, fot. Jacek Dryga\u0142a \/ Skorpion Arte<\/span><\/p>\n

Mimo \u017ce czasem potrafi by\u0107 szorstki, Kukli\u0144ski jest postaci\u0105 pozytywn\u0105, podobnie jak Tadeusz z R\u00f3\u017cy<\/i>. Tego samego nie mo\u017cna powiedzie\u0107 o kapralu Wydrze z Ob\u0142awy<\/i> \u2013 partyzancie zajmuj\u0105cym si\u0119 eliminowaniem os\u00f3b pos\u0105dzanych o kolaboracj\u0119 z Niemcami. W gruncie rzeczy jest to antybohater \u2013 fascynuj\u0105cy, ale r\u00f3wnocze\u015bnie w pewien spos\u00f3b odstr\u0119czaj\u0105cy, bo pozbawiony skrupu\u0142\u00f3w, co wida\u0107 ju\u017c w pierwszej sekwencji ukazuj\u0105cej egzekucj\u0119 na budz\u0105cym wsp\u00f3\u0142czucie \u015al\u0105zaku walcz\u0105cym w szeregach SS. W postaci Wydry ujawnia si\u0119 zreszt\u0105 spektrum wojennych w\u0105tk\u00f3w rozwi\u0105zanych w spos\u00f3b charakterystyczny dla filmu noir<\/i>. Klasyczny film czarny by\u0142 podszyty licznymi l\u0119kami zwi\u0105zanymi z wojn\u0105, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a do zmian w spo\u0142ecznym uk\u0142adzie r\u00f3l mi\u0119dzy p\u0142ciami (czego skutkiem by\u0142o pojawienie si\u0119 postaci kobiety fatalnej<\/a>[11]<\/a>), wprowadzi\u0142a poczucie destabilizacji i niepewno\u015bci jutra. Co gorsza, fina\u0142 konfliktu nie zniwelowa\u0142 tych napi\u0119\u0107, druga wojna ko\u0144czy\u0142a si\u0119 bowiem oczekiwaniem na wojn\u0119 trzeci\u0105, tym razem Zachodu z komunistami. Do tego zestawu w\u0105tk\u00f3w nowe kino czarne, ch\u0119tnie podejmuj\u0105ce tematyk\u0119 II wojny \u015bwiatowej, doda\u0142o jeszcze silnie akcentowany problem ambiwalencji moralnej, cz\u0119sto prezentuj\u0105c bohater\u00f3w ulokowanych \u201epo w\u0142a\u015bciwej stronie barykady\u201d, a jednak b\u0119d\u0105cych odra\u017caj\u0105cymi monstrami (tak jak Tully z Dobrego Niemca <\/i>\/The Good German<\/i>\/, re\u017c. Steven Soderbergh, 2006), dopuszczaj\u0105cych si\u0119 czyn\u00f3w etycznie w\u0105tpliwych (niczym cz\u0142onkowie du\u0144skiego ruchu oporu z P\u0142omienia i Cytryny<\/i> \/Flammen & Citroen<\/i>\/, re\u017c. Ole Christian Madsen, 2008), wewn\u0119trznie skonfliktowanych i skonfrontowanych z w\u0142asn\u0105 bezsilno\u015bci\u0105 (podobnie jak wspominaj\u0105cy swoj\u0105 wojenn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 protagonista Wyspy tajemnic <\/i>\/Shutter Island<\/i>\/, re\u017c. Martin Scorsese, 2010). Postaci partyzant\u00f3w i cz\u0142onk\u00f3w ruchu oporu, kt\u00f3rzy w walce z hitlerowcami zaniedbuj\u0105 swoje rodziny, a nawet je po\u015bwi\u0119caj\u0105, nie s\u0105 w kinie neo-noir<\/i> rzadko\u015bci\u0105. Kapral Wydra wpisuje si\u0119 w t\u0119 grup\u0119, nawet je\u017celi n\u0119kaj\u0105ce go wyrzuty sumienia s\u0105 zwi\u0105zane nie z brudn\u0105 walk\u0105 partyzanck\u0105, lecz ze zdrad\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144sk\u0105, kt\u00f3rej si\u0119 dopu\u015bci\u0142, przez co nie zdo\u0142a\u0142 uratowa\u0107 \u017cony i dziecka z r\u0105k hitlerowc\u00f3w. Po raz kolejny mo\u017cna by stwierdzi\u0107, \u017ce postaci kreowane przez Doroci\u0144skiego bli\u017csze s\u0105 noirowym ni\u017c neo-noirowym loserom; chocia\u017c bowiem wojna jest w realizacjach z jego udzia\u0142em prezentowana jako wydarzenie o znamionach apokalipsy (w tym apokalipsy dotychczasowych warto\u015bci), sam bohater nie prze\u017cywa w\u0105tpliwo\u015bci zwi\u0105zanych z sensowno\u015bci\u0105 podj\u0119tej walki. Mo\u017ce si\u0119 obawia\u0107 \u015bmierci swojej lub swoich bliskich, czu\u0107 si\u0119 zaszczuty i osamotniony, jednak nie roztrz\u0105sa moralnych implikacji samej wojny, nie zastanawia si\u0119 nad tym, czy podj\u0119te przez niego dzia\u0142ania uczyni\u0142y \u015bwiat lepszym miejscem.<\/p>\n

Z-Despero-wany policjant<\/b><\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d kreowanych przez Marcina Doroci\u0144skiego na du\u017cym i ma\u0142ym ekranie r\u00f3l policjant\u00f3w dwie wydaj\u0105 mi si\u0119 szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce, bowiem ukazuj\u0105 odmienne tendencje w polskim nowym czarnym filmie policyjnym. Ani S\u0142awomir \u201eDespero\u201d Desperski z PitBulla<\/i>, ani Krzysztof Lisowski z Drog\u00f3wki<\/i> nie kontynuuj\u0105 w\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w \u201ekinie bandyckim\u201d spod znaku Ps\u00f3w<\/i>; wi\u0119cej nawet, PitBull<\/i> (szczeg\u00f3lnie jego serialowa ods\u0142ona) ironicznie z nimi polemizuje, w niemal otwarty spos\u00f3b drwi\u0105c z motywu \u201esupergliny\u201d w pojedynk\u0119 rozprawiaj\u0105cego si\u0119 z przeciwnikami. Filmy Pasikowskiego z udzia\u0142em Lindy ch\u0119tnie eksploatowa\u0142y zmodyfikowany w odniesieniu do polskich kontekst\u00f3w archetyp zacietrzewionego gliny (rogue cop<\/i>). Wsp\u00f3\u0142czesny pierwowz\u00f3r tego rodzaju postaci, detektyw Harry Callahan z serii Brudny Harry<\/i>, w wyrazisty spos\u00f3b okre\u015bli\u0142 profil kolejnych realizacji tego typu jako samotnik, kt\u00f3ry po\u015bwi\u0119ci\u0142 swoje \u017cycie egzekwowaniu prawa, zw\u0142aszcza w sytuacjach, gdy instytucje do tego powo\u0142ane okazywa\u0142y si\u0119 bezradne. Chocia\u017c, ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 rol\u0119 spo\u0142eczn\u0105, by\u0142 pracownikiem wymiaru sprawiedliwo\u015bci, jego spos\u00f3b post\u0119powania oraz cechy charakteru nasuwa\u0142y skojarzenia z westernowymi \u201esamotnymi wilkami\u201d<\/a><\/i>[12]<\/a>. Jak dowiod\u0142a Ma\u0142gorzata Radkiewicz, filmy Pasikowskiego z lat 90. eksploruj\u0105ce ten motyw (nie tylko Psy<\/i>, ale te\u017c na przyk\u0142ad Kroll <\/i>\/1991\/ czy Operacja Samum <\/i>\/1999\/) charakteryzowa\u0142y si\u0119 dalece zmitologizowan\u0105 oraz konserwatywn\u0105 wizj\u0105 m\u0119sko\u015bci i m\u0119skiego cia\u0142a, obleczonego w symboliczny pancerz z mi\u0119\u015bni, wydanego na liczne pr\u00f3by zgodnie z zasad\u0105, \u017ce tam, gdzie rana m\u0119\u017cczyzny, tam jego geniusz<\/a><\/i>[13]<\/a>. Z kolei Tadeusz Lubelski zwraca\u0142 uwag\u0119 na swoist\u0105 ironi\u0119 dylogii Psy<\/i>, w kt\u00f3rej sympatia widza zosta\u0142a ulokowana po stronie by\u0142ego ubeka \u2013 przedstawiciela jeszcze niedawno znienawidzonego systemu \u2013 kt\u00f3ry w trudnych czasach po transformacji ustrojowej sta\u0142 si\u0119 medium niezadowolenia spo\u0142ecznego<\/a>[14]<\/a>.<\/p>\n

Policyjne role Doroci\u0144skiego stanowi\u0105 kontrapunkt dla kreacji Lindy i wizji zacietrzewionych obro\u0144c\u00f3w sprawiedliwo\u015bci z \u201ekina bandyckiego\u201d. O ile jeszcze Despero z PitBulla<\/i>, paraduj\u0105cy w wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cej go przykr\u00f3tkiej czerwonej kurtce, nosi pewne cechy \u201esamotnego wilka\u201d, o tyle Lisowski z Drog\u00f3wki<\/i> zasadniczo jest ich pozbawiony. W obu przypadkach mamy zreszt\u0105 do czynienia z postaciami zanurzonymi w \u015brodowiskach bardziej przywodz\u0105cych na my\u015bl rzeczywisto\u015b\u0107 Tajemnic Los Angeles<\/i> (L.A. Confidential<\/i>, <\/i>1997) Curtisa Hansona ni\u017c Brudnego Harry\u2019ego<\/i> (Dirty Harry<\/i>, 1971) Dona Siegela. W szeregach polskiej policji panoszy si\u0119 co prawda korupcja, a jej przedstawiciele wchodz\u0105 ze sob\u0105 w konflikty, przy okazji cz\u0119sto popadaj\u0105c w rozmaite uzale\u017cnienia, jednak\u017ce to \u015brodowiskowa solidarno\u015b\u0107 jest tym, na co mog\u0105 liczy\u0107 w kryzysowych sytuacjach. W Drog\u00f3wce <\/i>nikogo nie dziwi, \u017ce Lisowski robi lewe interesy, przecie\u017c niemal wszyscy policjanci z jego jednostki maj\u0105 co\u015b na sumieniu, je\u017celi nie \u0142ap\u00f3wkarstwo, to prac\u0119 pod wp\u0142ywem rozmaitych \u015brodk\u00f3w odurzaj\u0105cych, kontakty z prostytutkami i zdrady ma\u0142\u017ce\u0144skie. Gin\u0105c w tajemniczych okoliczno\u015bciach, bohater grany przez Doroci\u0144skiego staje si\u0119 inicjatorem w\u0142a\u015bciwej akcji filmu \u2013 \u015bledztwa prowadzonego przez sier\u017canta sztabowego Ryszarda Kr\u00f3la, kt\u00f3re ods\u0142ania skal\u0119 korupcji w policji oraz innych instytucjach pa\u0144stwowych. Oskar\u017cony o udzia\u0142 w morderstwie Kr\u00f3l w finale przekonuje si\u0119, \u017ce mia\u0142 by\u0107 koz\u0142em ofiarnym w sprawie, w kt\u00f3r\u0105 by\u0142 zaanga\u017cowany Lisowski, uciele\u015bniaj\u0105cy cz\u0119sto powracaj\u0105cy w polskim kinie model policjanta zaprzedanego, ow\u0142adni\u0119tego \u017c\u0105dz\u0105 zysku, nadu\u017cywaj\u0105cego swojej w\u0142adzy i kompetencji. W \u015bwiecie Drog\u00f3wki<\/i> nie ma ju\u017c miejsca dla samotnych wilk\u00f3w \u2013 policjanci nie tyle walcz\u0105 z systemem, ile staraj\u0105 si\u0119 w nim przetrwa\u0107, a na bardziej zdecydowane dzia\u0142ania sk\u0142onni s\u0105 przysta\u0107 wtedy, kiedy zostaje zagro\u017cone ich osobiste dobro.<\/p>\n

Despero z PitBulla<\/i> to posta\u0107 zasadniczo odmienna. Wzorowany na S\u0142awomirze Opali<\/a>[15]<\/a> bohater charakteryzuje si\u0119 kodeksem honorowym, w kt\u00f3rym jedn\u0105 z naczelnych warto\u015bci jest lojalno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem koleg\u00f3w. Jego relacje ze \u015bwiatem przest\u0119pczym s\u0105 stosunkowo familiarne, jednak pewnych granic bohater nie przekracza \u2013 mo\u017ce udawa\u0107, \u017ce wys\u0142uguje si\u0119 ormia\u0144skiej mafii, ale jego nadrz\u0119dnym celem pozostanie ochrona tych, kt\u00f3rzy najbardziej jej potrzebuj\u0105. Spo\u015br\u00f3d swoich towarzyszy wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tym, \u017ce sam jeszcze dotkliwie nie do\u015bwiadczy\u0142 \u017cadnego z kryzys\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 ich udzia\u0142em \u2013 nie ma rodziny jak Gebels, nie jest wi\u0119c obci\u0105\u017cony jej utrzymaniem; nie zd\u0105\u017cy\u0142 te\u017c zosta\u0107 zniszczony przez prac\u0119 jak Metyl; chocia\u017c zatem sporo pije, to nie mo\u017cna go nazwa\u0107 alkoholikiem. Co istotne, wizerunek Despero jest budowany jako \u015bwiadomie opozycyjny wzgl\u0119dem postaci granych u Pasikowskiego przez Lind\u0119. Pooranej zmarszczkami, wykrzywionej cynicznym grymasem twarzy Franza Maurera zostaje przeciwstawione m\u0142ode oblicze Doroci\u0144skiego, kt\u00f3ry w kiczowatej czerwowanej kurtce, czasem zamienianej na bluz\u0119 dresow\u0105, nie pozuje na \u201etwardziela z kina akcji\u201d. Inaczej ni\u017c w \u201ekinie bandyckim\u201d cia\u0142o nie wydaje si\u0119 tu a\u017c tak istotne, podobnie jak umiej\u0119tno\u015b\u0107 pos\u0142ugiwania si\u0119 broni\u0105. W PitBullu<\/i> rzadko ogl\u0105damy bohater\u00f3w si\u0119gaj\u0105cych podczas akcji po pistolety, a kiedy te ju\u017c si\u0119 pojawiaj\u0105, cz\u0119sto stanowi\u0105 narz\u0119dzia przypadkowych katastrof (takich jak postrzelenie przez Metyla jego ci\u0119\u017carnej partnerki, Krystyny), w najlepszym za\u015b razie \u015blepej sprawiedliwo\u015bci (nieoczekiwana \u015bmier\u0107 bandyckiego s\u0119dziego Wora, trafionego kul\u0105 nieumy\u015blnie wystrzelon\u0105 przez zamkni\u0119tego w szafie Benia). Inaczej ni\u017c Franz Maurer policjanci z PitBulla<\/i> odczuwaj\u0105 skutki niezdrowego trybu \u017cycia i spo\u017cywanego w nadmiernych ilo\u015bciach alkoholu \u2013 Benio choruje na serce, Gebels jest oty\u0142y, a Metyl trafia do szpitala z przepicia. W por\u00f3wnaniu z nimi Despero znajduje si\u0119 w znacznie lepszej kondycji, jednak trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce jest m\u0142odszy od swoich koleg\u00f3w, poniek\u0105d zatem mo\u017ce ogl\u0105da\u0107 w ich wizerunkach swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Doroci\u0144ski nie buduje tej roli na ciele, a raczej na spojrzeniu i ge\u015bcie. W scenie pierwszej rozmowy z Worem, do kt\u00f3rej dochodzi w toalecie restauracyjnej, wystarczy jego gro\u017any wzrok, by przegoni\u0107 wchodz\u0105cego do \u015brodka m\u0142odego m\u0119\u017cczyzn\u0119; podobnym spojrzeniem Despero obrzuca odzianych w dresy ch\u0142opak\u00f3w przesiaduj\u0105cych pod kamienic\u0105 \u2013 na koniec bezs\u0142ownej konfrontacji z nimi bohater pozwala sobie na wymowny gest, ostentacyjnie zostawiaj\u0105c na ich oczach sw\u00f3j samoch\u00f3d otwarty. Tego typu zachowania zdaj\u0105 si\u0119 sygnalizowa\u0107, \u017ce protagonista nie potrzebuje symbolicznego pancerza z mi\u0119\u015bni ani ran, kt\u00f3rymi m\u00f3g\u0142by si\u0119 pochwali\u0107, aby udowodni\u0107 swoj\u0105 m\u0119sko\u015b\u0107. Ta ostatnia nie jest chyba zreszt\u0105 a\u017c tak istotna \u2013 Despero Doroci\u0144skiego nie tylko pozwala sobie na \u0142zy, kiedy siedzi przy szpitalnym \u0142\u00f3\u017cku rannej Krystyny, a tak\u017ce wyznania dotycz\u0105ce bolesnej samotno\u015bci do\u015bwiadczanej wtedy, gdy ka\u017cdy tramwaj jest dobry, bo gdziekolwiek nie pojedziesz, to samo ci\u0119 czeka<\/i>, ale i towarzyszy swej dziewczynie w kupowaniu torebki, a w scenie erotycznego zbli\u017cenia bez wi\u0119kszych opor\u00f3w oddaje jej inicjatyw\u0119.<\/p>\n

Reinterpretacja, jakiej Smarzowski i Vega poddaj\u0105 bohatera polskiego kina policyjnego, jest wielowymiarowa. Doroci\u0144ski wpisuje si\u0119 w ni\u0105 za spraw\u0105 swoistych \u015brodk\u00f3w ekspresji aktorskiej oraz wygl\u0105du sygnalizuj\u0105cego odej\u015bcie od stereotypu wojownika o ciele twardym jak stal. O ile jeszcze Lisowskiego ogl\u0105damy w mundurze funkcjonariusza drog\u00f3wki, o tyle Despero nosi si\u0119 w spos\u00f3b upodabniaj\u0105cy go do przest\u0119pc\u00f3w i lumpenproletariuszy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych najcz\u0119\u015bciej si\u0119 obraca. O jego wi\u0119zi z tym \u015brodowiskiem \u015bwiadczy r\u00f3wnie\u017c j\u0119zyk, jakim si\u0119 pos\u0142uguje, oraz specyficzna intonacja, kt\u00f3ra nie przypomina kr\u00f3tkich, ostrych komunikat\u00f3w w wojskowym stylu, na jakie cz\u0119sto pozwalali sobie bohaterowie kreowani przez Lind\u0119 w latach 90. Z-Despero-wany policjant z pocz\u0105tku XXI wieku, mimo \u017ce r\u00f3wnie\u017c funkcjonuje w \u015brodowisku na sw\u00f3j spos\u00f3b skoszarowanym, rz\u0105dz\u0105cym si\u0119 swoimi prawami<\/a>[16]<\/a>, nie reprezentuje ju\u017c zmitologizowanej m\u0119sko\u015bci; najwyra\u017aniej wie tak\u017ce, i\u017c w wielkomiejskiej d\u017cungli samotny wilk ma nik\u0142e szanse na przetrwanie \u2013 najlepiej radz\u0105 sobie ci, za kt\u00f3rymi stoi wataha im podobnych osobnik\u00f3w.<\/p>\n

Warszawski homme fatal<\/i> i prowincjonalny psychopata<\/b><\/p>\n

Negatywni bohaterowie grani przez Marcina Doroci\u0144skiego w polskim nowym filmie czarnym wpisuj\u0105 si\u0119 w dwa wzorce postaci ch\u0119tnie eksploatowanych przez tw\u00f3rc\u00f3w tego kina. Pierwszym z nich jest m\u0119\u017cczyzna fatalny (homme fatal<\/i>), reprezentowany przez Ma\u0107ka ze skandynawskiego dramatu Kobieta, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny<\/i> (Kvinden der dr\u00f8mte om en mand<\/i>, 2010, re\u017c. Per Fly) oraz ubeka Bronka z Rewersu<\/i> Borysa Lankosza; drugi to model psychopaty \u2013 tak\u0105 postaci\u0105 jest Konrad z filmu Na granicy<\/i> (2016) Wojciecha Kasperskiego.<\/p>\n

W\u015br\u00f3d wszystkich omawianych tu film\u00f3w Rewers<\/i> charakteryzuje si\u0119 najwi\u0119kszym zag\u0119szczeniem \u015brodk\u00f3w estetycznych w\u0142a\u015bciwych klasycznemu filmowi czarnemu. Tw\u00f3rcy tego dzie\u0142a ewidentnie inspiruj\u0105 si\u0119 rozwi\u0105zaniami znanymi z dawnego kina \u2013 strategia taka wydaje si\u0119 tym bardziej trafiona, \u017ce akcja filmu toczy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w 1952 roku, a centralnym wydarzeniem fabu\u0142y jest morderstwo pope\u0142nione przez g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119, nie\u015bmia\u0142\u0105 pracownic\u0119 wydawnictwa Sabin\u0119, na pr\u00f3buj\u0105cym zmusi\u0107 j\u0105 do wsp\u00f3\u0142pracy i donosicielstwa funkcjonariuszu UB. Wykorzystanie gry \u015bwiat\u0142a i cienia, monta\u017cu wewn\u0105trzkadrowego oraz g\u0142\u0119bi ostro\u015bci, a tak\u017ce przes\u0142on rozmywaj\u0105cych brzegi wybranych kadr\u00f3w wpisuj\u0105 Rewers<\/i> w grup\u0119 realizacji imituj\u0105cych poetyk\u0119 klasycznego filmu noir<\/i>, mimo i\u017c sama fabu\u0142a dzie\u0142a Lankosza klasyczna bynajmniej nie jest \u2013 Rewers<\/i> to bez w\u0105tpienia postmodernistyczny film neo-noir<\/i>, si\u0119gaj\u0105cy do wiedzy widz\u00f3w zwi\u0105zanej z klasyk\u0105 kina zachodniego i polskiego, igraj\u0105cy z motywami dobrze zakorzenionymi w tradycji filmowej.<\/p>\n

<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski (Bronek) filmie Rewers <\/i>Borysa Lankosza, \u017ar\u00f3d\u0142o: Fototeka FN<\/span><\/span><\/p>\n

Jednym z element\u00f3w owej gry jest posta\u0107 Bronka \u2013 r\u00f3wnie tajemniczego, co przystojnego adoratora Sabiny, kt\u00f3ry w przebiegu fabu\u0142y okazuje si\u0119 m\u0119\u017cczyzn\u0105 fatalnym, zdolnym doprowadzi\u0107 bohaterk\u0119 do zguby (je\u015bli nie dos\u0142ownej, to symbolicznej, zwi\u0105zanej z wyrzeczeniem si\u0119 w\u0142asnych idea\u0142\u00f3w). Ju\u017c samo jego pojawienie si\u0119 na ekranie zosta\u0142o zaaran\u017cowane w stylu klasycznym \u2013 bohater wy\u0142ania si\u0119 z cienia, gdy w prochowcu (stroju ogl\u0105danym w niezliczonych filmach czarnych), z zapalonym papierosem w d\u0142oni obserwuje Sabin\u0119 wracaj\u0105c\u0105 p\u00f3\u017an\u0105 por\u0105 do domu, niespodziewanie zaatakowan\u0105 przez dw\u00f3ch m\u0119\u017cczyzn. W dalszych scenach niejednoznaczna, cz\u0119\u015bciowo ukryta natura bohatera b\u0119dzie sygnalizowana za pomoc\u0105 rozmaitych \u015brodk\u00f3w, mi\u0119dzy innymi przez motyw umieszczonych za nim zwierciade\u0142 oraz gry z g\u0142\u0119bi\u0105 ostro\u015bci, dzi\u0119ki czemu jego twarz niejednokrotnie b\u0119dzie si\u0119 wydawa\u0142a lekko zamazana.<\/p>\n

O ile aparycja Doroci\u0144skiego w Rewersie<\/i> odsy\u0142a przede wszystkim do klasycznych bohater\u00f3w kina noir<\/i>, o tyle charakter kreowanej przez niego postaci jest ju\u017c stricte <\/i>neo-noirowy, dopiero bowiem w nowym filmie czarnym rozwin\u0105\u0142 si\u0119 typ homme fatal<\/i>. Bronek posiada cechy takiej postaci: jest przystojny, na sw\u00f3j spos\u00f3b ujmuj\u0105cy, szybko zdobywa serce Sabiny, nawet ze swoich brak\u00f3w w og\u0142adzie i edukacji potrafi uczyni\u0107 atut \u2013 nie wstydzi si\u0119 ich ani nie wypiera, sk\u0142adaj\u0105c je na karb trudnych czas\u00f3w, w kt\u00f3rych trzeba by\u0142o si\u0119 zaj\u0105\u0107 czym\u015b istotniejszym ni\u017c nauka. Aby zmusi\u0107 Sabin\u0119 do donoszenia na jej szefa, Bronek si\u0119ga po ca\u0142y asortyment \u015brodk\u00f3w charakterystycznych dla m\u0119\u017cczyzny fatalnego \u2013 udaje wybawiciela, uwodzi, nawet o\u015bwiadcza si\u0119, w ko\u0144cu za\u015b szanta\u017cuje dziewczyn\u0119, kt\u00f3ra w odruchu desperacji zabija go, a nast\u0119pnie wsp\u00f3lnie z matk\u0105 rozpuszcza jego zw\u0142oki w \u017cr\u0105cej substancji, pozosta\u0142o\u015bci zakopuj\u0105c w ha\u0142dzie piachu na placu budowy Pa\u0142acu Kultury i Nauki. Groteskowe unicestwienie ubeka mo\u017cna interpretowa\u0107 na wiele sposob\u00f3w; w \u015bwietle prawide\u0142 nowego filmu czarnego ma ono jednak przede wszystkim wymiar przewrotnego nawi\u0105zania do regu\u0142 klasycznego kina \u2013 tam kobieta fatalna (o ile nie da\u0142o si\u0119 jej zbawi\u0107) musia\u0142a zosta\u0107 ukarana za zbrodnie dokonane na m\u0119\u017cczyznach, w Rewersie<\/i> taki los spotyka m\u0119\u017cczyzn\u0119 zagra\u017caj\u0105cego integralno\u015bci \u017ce\u0144skiego \u015bwiata g\u0142\u00f3wnych bohaterek.<\/p>\n

Kary unika za to Maciek z Kobiety, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny <\/i>\u2013 filmu, w kt\u00f3rym posta\u0107 homme fatal<\/i> stanowi wypadkow\u0105 konwencji obranych przez tw\u00f3rc\u00f3w, nawi\u0105zuj\u0105cych z jednej strony do thriller\u00f3w erotycznych (raczej jednak spod znaku Niewiernej <\/i>\/Unfaithfull<\/i>\/, re\u017c. Adrian Lyne, 2002, ni\u017c Nagiego instynktu<\/i>), natomiast z drugiej do onirycznych dzie\u0142 Davida Lyncha. Film ten jest opowie\u015bci\u0105 o zgubnym po\u017c\u0105daniu i obsesji, jakie staj\u0105 si\u0119 udzia\u0142em K \u2013 du\u0144skiej fotografki mody, kt\u00f3ra zakochuje si\u0119 w polskim nauczycielu akademickim. Romans bohater\u00f3w rozpoczyna si\u0119 w \u201emie\u015bcie mi\u0142o\u015bci\u201d, Pary\u017cu (cho\u0107 bohaterka twierdzi, \u017ce po raz pierwszy widzia\u0142a Ma\u0107ka w powracaj\u0105cym do niej co noc \u015bnie), natomiast ko\u0144czy w Warszawie, kt\u00f3ra \u2013 tak jak w Rewersie<\/i> \u2013 pe\u0142ni tu rol\u0119 neo-noirowego miasta-koszmaru: pe\u0142nego ruin dos\u0142ownych (hotel, w kt\u00f3rym odbywa si\u0119 sesja fotograficzna z udzia\u0142em K) i symbolicznych (Pa\u0142ac Kultury i Nauki jako symbol kresu dawnego ustroju), nowoczesnego, a zarazem dusznego i klaustrofobicznego, pe\u0142nego nieprzyjaznych heterotopii (brzydkie, zimne i szare przestrzenie Dworca Centralnego czy holu Szko\u0142y G\u0142\u00f3wnej Handlowej) oraz odrapanych zakamark\u00f3w (kamienica, w kt\u00f3rej spotykaj\u0105 si\u0119 kochankowie).<\/p>\n

Nami\u0119tny romans szybko staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em opresji dla obojga bohater\u00f3w: K, mimo podj\u0119tych pr\u00f3b, nie jest w stanie uwolni\u0107 si\u0119 spod zgubnego wp\u0142ywu Ma\u0107ka; z jego powodu zaniedbuje prac\u0119, a nawet przekre\u015bla w\u0142asne szcz\u0119\u015bcie rodzinne; z kolei Maciek nie potrafi pozby\u0107 si\u0119 K, mimo \u017ce staje si\u0119 ona coraz bardziej zaborcza \u2013 przenosi si\u0119 do miejsca ich schadzek, pojawia si\u0119 u niego w pracy, a nawet wchodzi w interakcj\u0119 z jego \u017con\u0105. Swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 homme fatal<\/i> bohater objawia dopiero w finale filmu. O ile wcze\u015bniej wydawa\u0142 si\u0119 w tym samym stopniu oprawc\u0105 K, co jej ofiar\u0105, o tyle w zako\u0144czeniu, kiedy na jaw wychodzi fakt, i\u017c K by\u0142a tylko jedn\u0105 z jego kochanek, bohater bez skrupu\u0142\u00f3w wyrzuca j\u0105 z mieszkania i bez skr\u0119powania o\u015bwiadcza, \u017ce zachowuje si\u0119 tak, poniewa\u017c lubi to i mo\u017ce<\/i>.<\/p>\n

<\/p>\n

Sonja Richter i Marcin Doroci\u0144ski (Maciek) filmie Kobieta, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny<\/i> <\/span><\/div>\n

\n<\/span><\/div>\n

Kontekst, w jakim Doroci\u0144ski pojawia si\u0119 w tym filmie jako m\u0119\u017cczyzna fatalny, jest standardowy dla nowego kina czarnego. Motyw homme fatal<\/i> upowszechni\u0142 si\u0119 wszak wraz z ekspansj\u0105 silnych postaci \u017ce\u0144skich, kt\u00f3re \u2013 tak jak prawniczka Teddy z Z\u0119batego ostrza<\/i> (Jagged Edge<\/i>, 1985) Richarda Marquanda<\/a>[17]<\/a> \u2013 realizuj\u0105 si\u0119 w rolach tradycyjnie zarezerwowanych dla m\u0119\u017cczyzn. K wpisuje si\u0119 w ten model. Jest spe\u0142niona zawodowo, aktywna, przedsi\u0119biorcza; kocha swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119, ale opiek\u0119 nad ni\u0105 ceduje na m\u0119\u017ca, kt\u00f3ry \u2013 jak si\u0119 wydaje \u2013 nie pracuje zawodowo (w ka\u017cdym razie: nie poza domem), po\u015bwi\u0119caj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 czasu rodzinie. Maciek to dla wyzwolonej Dunki kochanek egzotyczny, nie tylko ze wzgl\u0119du na s\u0142owia\u0144skie pochodzenie, lecz tak\u017ce z uwagi na relacje rodzinne \u2013 w jego domu to \u017cona zajmuje si\u0119 dzieckiem, przygotowuje posi\u0142ki, czeka na m\u0119\u017ca, gdy ten wraca z pracy. Wa\u017cny w filmie motyw okna, przez kt\u00f3re K obserwuje rodzinne szcz\u0119\u015bcie Ma\u0107ka, sugeruje interpretacj\u0119 psychoanalityczn\u0105, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 protagonistka przez szyb\u0119 ogl\u0105da projekcj\u0119 swoich ukrytych pragnie\u0144 (bycia przyk\u0142adn\u0105, przywi\u0105zan\u0105 do domu, zdominowan\u0105 \u017con\u0105). W ten spos\u00f3b Kobieta, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny<\/i> w przewrotny spos\u00f3b realizuje motyw homme fatal<\/i> jako zrodzonego przez opresyjny, patriarchalny system archetypu wskazuj\u0105cego na zagro\u017cenia czekaj\u0105ce na kobiet\u0119, kt\u00f3ra nie decyduje si\u0119 na realizacj\u0119 u\u015bwi\u0119conych tradycj\u0105 r\u00f3l \u017cony i matki. Ostatecznie bowiem to \u017cycie i osobowo\u015b\u0107 K ulegaj\u0105 dezintegracji \u2013 chocia\u017c w przyp\u0142ywie desperacji bohaterka rzuca si\u0119 na Ma\u0107ka z no\u017cem, nie dokonuje na nim zbrodni. M\u0119\u017cczyzna fatalny odchodzi w ciemno\u015b\u0107, a dalsze losy K s\u0105 niejasne<\/a>[18]<\/a>.<\/p>\n

Postaci m\u0119\u017cczyzn fatalnych, w jakie wcieli\u0142 si\u0119 Marcin Doroci\u0144ski, zosta\u0142y zbudowane przede wszystkim na motywie atrakcyjno\u015bci erotycznej. Z kolei posta\u0107 psychopaty z filmu Na granicy<\/i>, kt\u00f3ry bez w\u0105tpienia mo\u017cna uzna\u0107 za polsk\u0105 realizacj\u0119 idei white noir<\/a><\/i>[19]<\/a>, bazuje na stereotypie zbrodniarza postawionego w skrajnej sytuacji pot\u0119guj\u0105cej jego desperacj\u0119. Odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do klasyfikacji Rafa\u0142a Syski<\/a>[20]<\/a>, film Wojciecha Kasperskiego nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za thriller osnuty na w\u0105tku pojedynku z szale\u0144cem, bowiem motywy Konrada wydaj\u0105 si\u0119 nie do ko\u0144ca jasne, a przynajmniej niewystarczaj\u0105ce do uzasadnienia pope\u0142nionych przez niego zbrodni. M\u0119\u017cczyzna pojawia si\u0119 zupe\u0142nie nagle, niemal dos\u0142ownie znik\u0105d. Protagoni\u015bci filmu \u2013 ojciec i dwaj synowie stacjonuj\u0105cy na posterunku stra\u017cy granicznej \u2013 obserwuj\u0105 go przedzieraj\u0105cego si\u0119 przez \u015bnieg po zawierusze, kt\u00f3rej teoretycznie nikt nie mia\u0142 prawa przetrwa\u0107 w g\u00f3rach bez w\u0142a\u015bciwego schronienia. Wola przetrwania ju\u017c na wst\u0119pie charakteryzuje Konrada jako posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 trudno b\u0119dzie pokona\u0107. Znaleziona u niego bro\u0144 oraz liczne \u015blady krwi sk\u0142aniaj\u0105 bohater\u00f3w do trzymania tajemniczego m\u0119\u017cczyzny pod kluczem, jednak kiedy ojciec wyrusza po jego \u015bladach, by si\u0119 dowiedzie\u0107, sk\u0105d przyby\u0142, sytuacja wymyka si\u0119 spod kontroli. Starszy z syn\u00f3w ulega namowom Konrada i uwalnia go, inicjuj\u0105c tym samym dramatyczne wydarzenia. W toku akcji okazuje si\u0119, \u017ce przybysz nie tylko jest odpowiedzialny za \u015bmier\u0107 grupy imigrant\u00f3w, kt\u00f3rych potajemnie przewozi\u0142 przez granic\u0119, lecz tak\u017ce zamierza zabi\u0107 wszystkich, z kt\u00f3rymi zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po tym wydarzeniu.<\/p>\n

Konrad od pocz\u0105tku jest stylizowany na posta\u0107 diaboliczn\u0105. \u015awiadczy o tym jego mroczny wygl\u0105d kontrastuj\u0105cy z czyst\u0105 biel\u0105 \u015bniegu zalegaj\u0105cego wok\u00f3\u0142 posterunku. Zarost, t\u0142uste w\u0142osy w nie\u0142adzie oraz \u015blady krwi wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 go z otoczenia filmowanego w spos\u00f3b akcentuj\u0105cy przede wszystkim jasne, ch\u0142odne barwy, a tak\u017ce wizualnie przeciwstawiaj\u0105 go protagonistom \u2013 niebieskookim blondynom o jasnej cerze. Diaboliczno\u015b\u0107 Konrada przejawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w jego inteligencji, gotowo\u015bci do zabicia ka\u017cdego, kto stanie na jego drodze, bez wzgl\u0119du na wiek, p\u0142e\u0107, a nawet dawn\u0105 znajomo\u015b\u0107, oraz w umiej\u0119tno\u015bci manipulowania innymi, zw\u0142aszcza niedo\u015bwiadczonymi ch\u0142opcami zamkni\u0119tymi z nim w chacie pogranicznik\u00f3w. Jego przesz\u0142o\u015b\u0107 skrywa mroczne sekrety \u2013 wiadomo, \u017ce kiedy\u015b by\u0142 jednym ze stra\u017cnik\u00f3w, jednak brudne interesy, kt\u00f3re prowadzi\u0142, zrazi\u0142y do niego wi\u0119kszo\u015b\u0107 koleg\u00f3w. Innymi s\u0142owy, Konrad to z\u0142o w czystej postaci \u2013 bohaterowie wiedz\u0105, \u017ce musz\u0105 go unicestwi\u0107, zanim on unicestwi ich, i w imi\u0119 tego celu konsoliduj\u0105 swoje si\u0142y, pokonuj\u0105 wzajemne uprzedzenia. W zako\u0144czeniu filmu, kiedy protagoni\u015bci \u2013 ju\u017c po zabiciu Konrada \u2013 w\u0119druj\u0105 razem przez \u015bnieg, ojciec u\u015bmiecha si\u0119 do syn\u00f3w z dum\u0105 \u2013 jego ch\u0142opcy nie tylko przekroczyli symboliczny pr\u00f3g m\u0119sko\u015bci, lecz tak\u017ce wypr\u00f3bowali si\u0119 w ogniu walki, wsp\u00f3lnie pokonali z\u0142o.<\/p>\n

<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski (Konrad) filmie Na granicy <\/em>w re\u017cyserii Wojciecha Kasperskiego<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, wszystkie postaci czarnych charakter\u00f3w kreowane przez Doroci\u0144skiego \u0142\u0105czy subtelny rys metafizyczny \u2013 ka\u017cdy z om\u00f3wionych tu film\u00f3w jest w jaki\u015b spos\u00f3b opowie\u015bci\u0105 o pojedynku dobra ze z\u0142em. Konrad jako posta\u0107 z piek\u0142a rodem przeciwstawiony stra\u017cnikom (anio\u0142om?) granicy jest tego by\u0107 mo\u017ce najbardziej wyrazistym przyk\u0142adem; podobne w\u0105tki pobrzmiewaj\u0105 jednak tak\u017ce w prezentowaniu m\u0119\u017cczyzn fatalnych. W Rewersie<\/i> istotny jest motyw monety, kt\u00f3r\u0105 bohaterki pr\u00f3buj\u0105 ukry\u0107, aby nie oddawa\u0107 jej w\u0142adzom. Wreszcie Sabina wpada na niezawodny, jej zdaniem, pomys\u0142 przechowywania skarbu w swoim uk\u0142adzie pokarmowym; sekretu nie wyjawia nikomu, twierdz\u0105c, \u017ce tylko si\u0142y diabelskie mog\u0142yby o nim widzie\u0107<\/i>. W trakcie konfrontacji z niedosz\u0142ym narzeczonym okazuje si\u0119, \u017ce Bronek wie o monecie i sposobie jej ukrywania, jednak nie wyja\u015bnia, w jaki spos\u00f3b ow\u0105 wiedz\u0119 uzyska\u0142, co si\u0142\u0105 rzeczy sytuuje go po stronie \u201esi\u0142 diabelskich\u201d wspomnianych przez Sabin\u0119. Z kolei w Kobiecie, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny<\/i> wertykalna organizacja przestrzeni sygnalizuje przemieszczanie si\u0119 bohaterki z przestrzeni niebia\u0144skiej ku piekielnej; g\u00f3r\u0119 (dobro) reprezentuj\u0105 tutaj miejsca zwi\u0105zane z rodzin\u0105 (mieszkanie K, pok\u00f3j hotelowy, kt\u00f3ry zajmuje z m\u0119\u017cem i c\u00f3rk\u0105 w Warszawie), d\u00f3\u0142 (z\u0142o) to z kolei miejsca najbardziej intensywnych spotka\u0144 z Ma\u0107kiem (do jednego z ich zbli\u017ce\u0144 dochodzi w podziemiach uczelni). Klatka schodowa kamienicy, w kt\u00f3rej spotykaj\u0105 si\u0119 kochankowie, ma uk\u0142ad spiralny sygnalizuj\u0105cy szale\u0144stwo i z\u0142o, do jakich Maciek wiedzie K. Fina\u0142owa scena filmu, w kt\u00f3rej protagonistka fotografuje z do\u0142u przebran\u0105 za anio\u0142a modelk\u0119, mog\u0142aby w tym kontek\u015bcie sygnalizowa\u0107 ponowne zwr\u00f3cenie si\u0119 bohaterki ku dobru i \u015bwiat\u0142u. Tymczasem Maciek \u2013 jak na diabelsk\u0105 posta\u0107 przesta\u0142o \u2013 znika, odchodz\u0105c schodami w d\u00f3\u0142, w ciemno\u015b\u0107 nocy.<\/p>\n

Silny wra\u017cliwiec<\/b><\/p>\n

W jednym z wywiad\u00f3w Marcin Doroci\u0144ski charakteryzowa\u0142 bohatera Ob\u0142awy<\/i> jako partyzanta, kt\u00f3remu\u2026 do twarzy ze \u015bmierci\u0105 kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 wok\u00f3\u0142 niego<\/a><\/i>[21]<\/a>. Taki opis przystaje r\u00f3wnie\u017c do innych postaci kreowanych przez aktora. W gruncie rzeczy wszyscy loserzy z kina noir<\/i> funkcjonuj\u0105 w cieniu \u015bmierci, niejednokrotnie prowokuj\u0105c i \u015bci\u0105gaj\u0105c j\u0105 na siebie (Konrad, Bronek) lub innych (Wydra, Maciek, Arek). W tym samym wywiadzie Doroci\u0144ski stwierdza: Od pilnowania konwencji jest re\u017cyser. Oferuj\u0119 mu wszystko, co mam, ale to on decyduje, ile z tego chce<\/a><\/i>[22]<\/a>. Wypowied\u017a ta sugerowa\u0142aby, \u017ce konsekwentnie pojawiaj\u0105ce si\u0119 w dorobku aktora motywy znane z kina noir<\/i> s\u0105 efektem nie jego \u015bwiadomego wyboru, pragnienia stylizowania si\u0119 na \u201epolskiego Bogarta\u201d, lecz raczej sk\u0142onno\u015bci tw\u00f3rc\u00f3w do obsadzania go w rolach uruchamiaj\u0105cych spektrum \u201eczarnych\u201d w\u0105tk\u00f3w. Kreacje Doroci\u0144skiego w om\u00f3wionych tutaj filmach charakteryzuj\u0105 si\u0119 jednak\u017ce sp\u00f3jno\u015bci\u0105 \u015brodk\u00f3w ekspresji, pozwalaj\u0105c\u0105 na wysnucie bardziej og\u00f3lnych wniosk\u00f3w dotycz\u0105cych sposob\u00f3w budowania postaci losera ju\u017c nie tylko na poziomie scenariusza, ale samej gry aktorskiej.<\/p>\n

Klasyczny film noir<\/i>, jak s\u0142usznie zauwa\u017caj\u0105 badacze, zrodzi\u0142 nowe gwiazdy oraz nowy typ ekspresji. Dotyczy\u0142o to zar\u00f3wno aktorek, kt\u00f3re wyspecjalizowa\u0142y si\u0119 w graniu kobiet fatalnych, jak i odtw\u00f3rc\u00f3w r\u00f3l m\u0119skich, od kt\u00f3rych oczekiwano, \u017ce b\u0119d\u0105 lud\u017ami reakcji, a nie akcji, poniewa\u017c pewny siebie heroizm przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 <\/i>[w filmie noir<\/i> \u2013 przyp. M. K.-P.] w paranoj\u0119. Skutkowa\u0142o to (\u2026) powstaniem nowej grupy aktor\u00f3w, kt\u00f3rzy (\u2026) wprowadzili do kina nowy, w du\u017cej mierze oparty na tym, co skryte pod powierzchni\u0105, styl aktorski, \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0142\u0119 z wra\u017cliwo\u015bci\u0105<\/a><\/i>[23]<\/a>. Nie oznacza to oczywi\u015bcie, \u017ce role najwi\u0119kszych gwiazd filmu noir<\/i> \u2013 Humphreya Bogarta, Johna Garfielda, Roberta Mitchuma czy Burta Lancastera \u2013 da si\u0119 opisa\u0107 za pomoc\u0105 tej samej formu\u0142y; przeprowadzona przez Andrew Spicera kr\u00f3tka analiza wyra\u017anie wskazuje na charakterystyczne cechy i strategie ka\u017cdego z wymienionych artyst\u00f3w<\/a>[24]<\/a>.<\/p>\n

Odwo\u0142anie do klasycznego kontekstu wydaje si\u0119 strategi\u0105 trafn\u0105 w przypadku Marcina Doroci\u0144skiego przede wszystkim dlatego, \u017ce i jego technika w du\u017cej mierze opiera si\u0119 na \u0142\u0105czeniu si\u0142y z wra\u017cliwo\u015bci\u0105. Inaczej ni\u017c w \u201ekinie bandyckim\u201d i kreacjach Lindy akcent pada w niej nie tyle na pierwszy z element\u00f3w, ile w\u0142a\u015bnie na swoist\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 mi\u0119dzy oboma. Po stronie si\u0142y zwykle lokuj\u0105 si\u0119 \u015brodki, za spraw\u0105 kt\u00f3rych aktor buduje wizerunek \u201eprawdziwego m\u0119\u017cczyzny\u201d \u2013 warunki fizyczne predestynuj\u0105ce Doroci\u0144skiego do grania amant\u00f3w s\u0105 silnie eksponowane zw\u0142aszcza w jego kreacjach m\u0119\u017cczyzn fatalnych; z kolei twarde spojrzenie, spr\u0119\u017cysty krok, wychylany zasadniczym ruchem kieliszek w\u00f3dki czy papieros w ustach dookre\u015blaj\u0105 w jego wykonaniu image<\/i> losera. O wra\u017cliwo\u015bci granych przez niego postaci informuj\u0105 z kolei ekspresywne spojrzenia oraz g\u0142os, cho\u0107 funkcja tego drugiego wydaje si\u0119 nieco bardziej skomplikowana. Charakterystycznej barwie g\u0142osu Doroci\u0144ski nadaje cz\u0119sto \u0142agodne brzmienie, osi\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b rozmaite efekty \u2013 o ile czu\u0142o\u015b\u0107, z jak\u0105 Despero przemawia do bohaterek PitBulla<\/i>, znamionuje tkwi\u0105ce w protagoni\u015bcie delikatne uczucia, o tyle ju\u017c ton spokojnej pogaw\u0119dki w inicjalnej sekwencji Ob\u0142awy<\/i> kontrastuje z nast\u0119puj\u0105cym po niej nag\u0142ym wybuchem przemocy, a przyjacielska swoboda, z jak\u0105 Konrad przemawia do ch\u0142opc\u00f3w z Na granicy<\/i>, stoi w opozycji z jego jawnie morderczymi zamiarami.<\/p>\n

Podobnie jak gwiazdy klasycznego filmu czarnego Doroci\u0144ski wydaje si\u0119 aktorem skoncentrowanym na pr\u00f3bach oddania za pomoc\u0105 ograniczonych \u015brodk\u00f3w znacze\u0144 kryj\u0105cych si\u0119 pod powierzchowno\u015bci\u0105 cynicznych lub po prostu zamkni\u0119tych w sobie bohater\u00f3w. Aktor reprezentuje zatem model ekspresji, w kt\u00f3rym wszelkie ruchy sprawiaj\u0105 wra\u017cenie nie tyle sp\u0119tanych, ile precyzyjnych, a mimika jest stonowana, co tym mocniej podkre\u015bla g\u0142\u0119bi\u0119 (Despero, Wydra, Tadeusz), a czasem niejednoznaczno\u015b\u0107 (Maciek, Bronek, Tomek) spojrze\u0144. Tylko z rzadka aktor uzupe\u0142nia ten zbi\u00f3r \u015brodk\u00f3w o jaki\u015b wymowny gest lub tik \u2013 na przyk\u0142ad o t\u0142umiony szloch w R\u00f3\u017cy<\/i> i PitBullu<\/i> czy charakterystyczny grymas w Na granicy<\/i>, gdzie Konrad za pomoc\u0105 kompulsywnego zmru\u017cenia oczu po\u0142\u0105czonego z p\u00f3\u0142u\u015bmiechem \u2013 nie m\u00f3wi\u0105c niczego wprost \u2013 informuje o kolejnym dokonanym przez siebie zab\u00f3jstwie.<\/p>\n

Elementy neo-noir<\/i> s\u0105 w dorobku Doroci\u0144skiego na tyle zr\u00f3\u017cnicowane, \u017ce z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna o nim m\u00f3wi\u0107 jak o polskiej twarzy nowego filmu czarnego. Co istotne, w\u0105tki te s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w narodowo ukontekstowione. Wyj\u0105wszy Na granicy<\/i> (film na\u015bladuj\u0105cy zachodnie konwencje thrillera white noir<\/i>), a tak\u017ce Anthropoid <\/i>(b\u0119d\u0105cy koprodukcj\u0105 wojenn\u0105), nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce role Doroci\u0144skiego mocno nawi\u0105zuj\u0105 do polskiej specyfiki kulturowej. W realizacjach osadzonych w przesz\u0142o\u015bci aktor kreuje \u201ez\u0142amanych\u201d przez histori\u0119 partyzant\u00f3w i niechcianych bohater\u00f3w, m\u0119\u017cczyzn fatalnych, kt\u00f3rych urok erotyczny staje si\u0119 narz\u0119dziem \u201esi\u0142 diabelskich\u201d (w tym przypadku: komunizmu); z kolei w filmach osadzonych we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci wciela si\u0119 w policjant\u00f3w funkcjonuj\u0105cych w mrocznej, skorumpowanej metropolii. Spektrum tych r\u00f3l o\u015bwietla zakres neo-noirowych w\u0105tk\u00f3w adaptowanych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przez kino polskie. Z ich analizy wynika, \u017ce o ile w naszej rodzimej kinematografii ch\u0119tnie jest eksplorowany temat korupcji i przemocy, a klimat klasycznego kina czarnego sprzyja reinterpretacji historii XX wieku, o tyle genderowe aspekty postmodernistycznego wariantu nowego filmu czarnego s\u0105 komentowane rzadko (wyj\u0105tkiem by\u0142by w jakiej\u015b mierze Rewers<\/i>). Nie bez znaczenia wydaje si\u0119 fakt, \u017ce loserzy kreowani przez Doroci\u0144skiego zdaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 wiele wsp\u00f3lnego z bohaterami klasycznego, a nie postmodernistycznego kina. Najwyra\u017aniej \u201eloser<\/i> w starym stylu\u201d bli\u017cszy jest wsp\u00f3\u0142czesnym polskim kryzysom ni\u017c ponowoczesny bohater o zdezintegrowanej to\u017csamo\u015bci, zdruzgotanej pami\u0119ci i zakwestionowanej m\u0119sko\u015bci.<\/p>\n


<\/p>\n
\n
\n

<\/a>[1] Zob. T. Lubelski, Bogie, na jakiego zas\u0142u\u017cyli\u015bmy<\/i>, \u201eKino\u201d 1994, nr 7\u20138, s. 40\u201341. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[2] Autorstwo tego terminu Tadeusz Lubelski przypisuje Bo\u017cenie Janickiej. Zob. T. Lubelski, Historia kina polskiego 1895\u20132014<\/i>, Universitas, Krak\u00f3w 2015, s. 624. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[3] Neo-noir<\/i>, podobnie jak film noir<\/i>, nastr\u0119cza wielu w\u0105tpliwo\u015bci natury definicyjnej. Podczas gdy niekt\u00f3rzy badacze traktuj\u0105 go jak gatunek, inni posi\u0142kuj\u0105 si\u0119 okre\u015bleniami nurt, konwencja, a nawet idea. Cz\u0119\u015b\u0107 z owych definicji stara\u0142am si\u0119 zebra\u0107 w ksi\u0105\u017cce Neo-noir. Ciemne zwierciad\u0142o czas\u00f3w kryzysu<\/i>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, Katowice 2015. W niniejszym artykule, zgodnie z wnioskami tam przytoczonymi, b\u0119d\u0119 traktowa\u0107 neo-noir<\/i> jako transnarodowy i intermedialny nurt estetyczny, uznaj\u0105c perspektyw\u0119 gatunkow\u0105 za zbyt w\u0105sk\u0105. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[4] Na powinowactwo kina czarnego oraz filozofii egzystencjalnej zwraca uwag\u0119 Robert G. Porfirio w artykule Motywy egzystencjalne w hollywoodzkim \u201eczarnym filmie\u201d<\/i>, t\u0142um. P. Kami\u0144ski, \u201eDialog\u201d 1977, nr 5, s. 140\u2013150. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[5] Wi\u0119cej o specyfice polskiej odmiany noir<\/i> i neo-noir<\/i> zob. M. Kempna-Pieni\u0105\u017cek, Polskie adaptacje estetyki noir i neo-noir \u2013 rekonesans historyczny<\/i>, [w:] Adaptacje II. Transfery kulturowe<\/i>, red. W. Hajduk-Gawron, Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, Wydawnictwo Gnome, Katowice 2015, s. 213\u2013224. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[6] Na cechy te jako konstytutywne elementy noirowego \u015bwiatopogl\u0105du zwraca uwag\u0119 Robert G. Porfirio, dz. cyt., s. 147\u2013149. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[7] Zob. tam\u017ce, s. 149. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[8] O kryzysie tradycyjnej m\u0119sko\u015bci informowa\u0142y ju\u017c zreszt\u0105 klasyczne filmy czarne. Zob. J. Place, Kobiety w czarnym filmie<\/i>, t\u0142um. A. Helman, \u201eFilm na \u015awiecie\u201d 1991, nr 384, s. 51\u201361. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[9] Jednym z wyj\u0105tk\u00f3w jest Angela, w kt\u00f3rej zakochuje si\u0119 Franz Maurer. Podczas jednego z pierwszych z ni\u0105 spotka\u0144 bohater wypowiada zreszt\u0105 charakterystyk\u0119 swojej by\u0142ej \u017cony, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 swoi\u015bcie polskim okre\u015bleniem femmes fatales<\/i>: Bo to z\u0142a kobieta by\u0142a<\/i>. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[10] O powodach pojawienia si\u0119 takiej tendencji w kinie polskim przekonuj\u0105co pisze Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 640\u2013641. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[11] Zob. J. Place, dz. cyt., s. 52\u201353. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[12] E. Durys, Ameryka\u0144skie popularne kino policyjne w latach 1970\u20132000<\/i>, Wydawnictwo Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, \u0141\u00f3d\u017a 2013, s. 18. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[13] Zob. M. Radkiewicz, \u201eUciele\u015bnienia\u201d m\u0119sko\u015bci w polskim kinie popularnym lat 90.<\/i>, [w:] Media, cia\u0142o, pami\u0119\u0107. O wsp\u00f3\u0142czesnych to\u017csamo\u015bciach kulturowych<\/i>, red. A. Gw\u00f3\u017ad\u017a, A. Nieracka-\u0106wikiel, Instytut im. Adama Mickiewicza, Warszawa 2006, s. 240\u2013243. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[14] Zob. T. Lubelski, Historia kina polskiego<\/i>\u2026, dz. cyt., s. 626; por. M. Przylipiak, J. Szy\u0142ak, Kino najnowsze<\/i>, Znak, Krak\u00f3w 1999, s. 182. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[15] To po nim bohater najwyra\u017aniej \u201eodziedziczy\u0142\u201d charakterystyczn\u0105 czerwon\u0105 kurtk\u0119 (w podobnym stroju Opala wyst\u0119puje we wcze\u015bniejszej telewizyjnej realizacji Vegi, Prawdziwych psach<\/i>, 2001). W\u0105tki z biografii Opali zosta\u0142y zreszt\u0105 w PitBullu<\/i> rozdzielone mi\u0119dzy postaci Despero (og\u00f3lny zarys sylwetki i funkcji) oraz Metyla (motywy alkoholizmu i tragicznego postrzelenia ukochanej). Wi\u0119cej o filmach Patryka Vegi i ich kontekstach zob. M. Kempna-Pieni\u0105\u017cek, Ciemna strona Polski? Neo-noir i kino policyjne w tw\u00f3rczo\u015bci Patryka Vegi<\/i>, \u201eKwartalnik Filmowy\u201d 2016, nr 95, s. 152\u2013159. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[16] W taki spos\u00f3b Ma\u0142gorzata Radkiewicz charakteryzowa\u0142a \u015bwiaty, z kt\u00f3rych wywodzili si\u0119 bohaterowie polskiego kina popularnego lat 90. Zob. M. Radkiewicz, dz. cyt., s. 247\u2013249. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[17] Uznawanego za jeden z pierwszych film\u00f3w neo-noir<\/i> z silnie zaznaczonym motywem m\u0119\u017cczyzny fatalnego. Zob. A. Spicer, Film Noir<\/i>, Pearson Education, Harlow 2002, s. 162. Niekt\u00f3rzy badacze upatruj\u0105 pierwowzoru tego typu bohater\u00f3w ju\u017c w kinie klasycznym, mi\u0119dzy innymi w filmach z udzia\u0142em Humphreya Bogarta (High Sierra<\/i>, re\u017c. Raoul Walsh, 1941) oraz Freda MacMurraya (Podw\u00f3jne ubezpieczenie <\/i>\/The Double Indemnity<\/i>\/, re\u017c. Billy Wilder, 1944). Zob. J.B. Wager, Fatal Men<\/i>, [w:] Film Noir. <\/i>The Encyclopedia<\/i>, red. A. Silver, E. Ward, J. Ursini, R. Porfirio, Overlook DuckWorth, Peter Mayer Publishers, London<\/st1_city><\/st1_place>\u2013New York 2010, s. 164. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[18] Zako\u0144czenie filmu jest enigmatyczne \u2013 po scenie, w kt\u00f3rej K najprawdopodobniej rzuca si\u0119 z hotelowego balkonu, ogl\u0105damy kolejn\u0105 sesj\u0119 fotograficzn\u0105 z jej udzia\u0142em. Trudno jednoznacznie okre\u015bli\u0107, czy pr\u00f3ba samob\u00f3jcza by\u0142a tylko elementem wyobra\u017ce\u0144 bohaterki, czy te\u017c mo\u017ce raczej sesja fotograficzna jest czym\u015b w rodzaju wizji przed- lub po\u015bmiertnej (nie bez znaczenia wydaje si\u0119 fakt, \u017ce K fotografuje modelk\u0119 przebran\u0105 za anio\u0142a). Najbardziej prawdopodobna jest mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce scena samob\u00f3jstwa K zosta\u0142a wy\u015bniona przez Ma\u0107ka, kt\u00f3rego ogl\u0105damy budz\u0105cego si\u0119 nagle o 3:30 w nocy \u2013 w porze, w kt\u00f3rej wcze\u015bniej bohaterka \u015bni\u0142a o nim. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[19] Okre\u015blenie to jest stosowane w opisie nowych film\u00f3w czarnych, kt\u00f3rych akcja \u2013 tak jak w s\u0142ynnym Fargo<\/i> (1996) braci Coen \u2013 rozgrywa si\u0119 zim\u0105, przez co charakterystyczn\u0105 noirow\u0105 czer\u0144 zast\u0119puje w kadrze zimna biel \u015bniegu. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[20] Zob. R. Syska, Thriller jako gatunek<\/i>, [w:] Wok\u00f3\u0142 kina gatunk\u00f3w<\/i>, red. K. Loska, Rabid, Krak\u00f3w 2001, s. 83\u2013110. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[21] A. Bielak, Ci\u0119\u017car emocji. Rozmowa z Marcinem Doroci\u0144skim<\/i>, \u201eEkrany\u201d 2012, nr 1\u20132, s. 72. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[22] Tam\u017ce. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[23] A. Spicer, dz. cyt., s. 93\u201394. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n<\/div>\n

\n

<\/a>[24] Zob. tam\u017ce, s. 94\u201399. [powr\u00f3t]<\/a><\/p>\n

Magdalena Kempna-Pieni\u0105\u017cek<\/b> \u2013 adiunkt w Zak\u0142adzie Filmoznawstwa i Wiedzy o Mediach Uniwersytetu \u015al\u0105skiego w Katowicach, redaktor naczelna internetowego dwutygodnika kulturalnego \u201eartPAPIER\u201d. Autorka monografii: Dziwniejsze ni\u017c fikcja. Rola wyobra\u017ani w filmach Marca Forstera<\/em> (2012), Formu\u0142y duchowo\u015bci w kinie najnowszym<\/em> (2013), Marzyciele i w\u0119drowcy. Romantyczna topografia tw\u00f3rczo\u015bci Wernera Herzoga i Wima Wendersa<\/em> (2013), Neo-noir. Ciemne zwierciad\u0142o czas\u00f3w kryzysu<\/em> (2015)<\/em>. Prowadzone przez ni\u0105 badania dotycz\u0105 g\u0142\u00f3wnie estetyki noir<\/i> i neo-noir<\/i>, problem\u00f3w duchowo\u015bci i religijno\u015bci w kinie oraz wsp\u00f3\u0142czesnych wariant\u00f3w autorstwa filmowego.<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski \u2013 polska twarz neo-noiru<\/b><\/p>\n

Autorka podejmuje w\u0105tek noirowych motyw\u00f3w w aktorskim dorobku Marcina Doroci\u0144skiego. Przygl\u0105da si\u0119 wybranym filmom z jego udzia\u0142em, odnajduj\u0105c w nich rozmaite typy postaci charakterystycznych dla kina neo-noir<\/i>. Z podj\u0119tej w ten spos\u00f3b analizy wy\u0142ania si\u0119 wizerunek \u201elosera w starym stylu\u201d w kilku jego ods\u0142onach: z\u0142amanego \u017co\u0142nierza (R\u00f3\u017ca<\/i>, Ob\u0142awa<\/i>, Jack Strong<\/i>), zdesperowanego policjanta (PitBull<\/i>, Drog\u00f3wka<\/i>), homme fatal<\/i> (Rewers<\/i>, Kobieta, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny<\/i>) i psychopaty (Na granicy<\/i>). Wszystkie z nich wskazuj\u0105 na z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 problematyki polskich adaptacji estetyki neo-noir<\/i>.<\/p>\n

Marcin Doroci\u0144ski \u2013 Polish face of neo-noir <\/b><\/p>\n

The article shows noir <\/i>motives in Marcin Doroci\u0144ski\u2019s emploi<\/i>. The author looks at some of his roles and finds in them typical neo-noir<\/i> characters. The analysis reveals several faces of \u2018old-fashioned loser\u2019: broken soldier (Rose<\/i>, Manhunt<\/i>, Jack Strong<\/i>), desperate cop (PitBull<\/i>, The Traffic Department<\/i>), homme fatal<\/i> (Reverse<\/i>, The Woman That Dreamed About a Man<\/i>), and psychopath (The High Frontier<\/i>). All of them show the complexity of Polish adaptations of neo-noir aesthetics.<\/p>\n

S\u0142owa kluczowe:<\/b> Marcin Doroci\u0144ski, polskie kino neo-noir<\/i><\/p>\n

Keywords:<\/b> Marcin Doroci\u0144ski, Polish neo-noir cinema<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1994 roku, kiedy filmy W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego wci\u0105\u017c by\u0142y szeroko dyskutowane, Tadeusz Lubelski nie bez ironii pisa\u0142, \u017ce kreuj\u0105cy w nich g\u0142\u00f3wne role Bogus\u0142aw Linda to Bogie, na jakiego zas\u0142u\u017cyli\u015bmy[1]. Bohater dylogii Psy (1992, 1994), by\u0142y ubek Franz Maurer, by\u0142 w\u00f3wczas por\u00f3wnywany do twardego cynika, sk\u0142onnego do przemocy losera rodem z kina noir, wszak \u201ekino… Czytaj wi\u0119cej »Marcin Doroci\u0144ski \u2013 polska twarz neo-noiru<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":623,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[5],"tags":[35,19,20],"ppma_author":[21],"class_list":["post-173","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pleograf-kwartalnik-akademii-polskiego-filmu-nr-4-2016","tag-gwiazda-filmowa","tag-marcin-dorocinski","tag-polskie-kino-neo-noir"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t