Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy,<\/p>\n\n\n\n
aktorstwo jest z zasady spraw\u0105 niedefiniowaln\u0105. Zbyt wiele czynnik\u00f3w si\u0119 na nie sk\u0142ada: cia\u0142o, temperament, inteligencja, emocje aktora, metoda, intuicja re\u017cysera, oko operatora, \u015bwiat\u0142o reflektor\u00f3w, czu\u0142o\u015b\u0107 ta\u015bmy, wymogi gatunku filmowego, konwencje, zaplecze warsztatowe, a w ko\u0144cu \u2013 wra\u017cliwo\u015b\u0107 widz\u00f3w. Mo\u017cna jednak o nim opowiada\u0107 i na\u015bwietla\u0107 je z bardzo r\u00f3\u017cnych perspektyw. W najnowszym numerze \u201ePleografu\u201d publikujemy trzy artyku\u0142y \u2013 trzy uj\u0119cia fenomenu aktora, aktorki, gwiazdy.<\/p>\n\n\n\n
Sebastian Jagielski pisze<\/a> o przej\u015bciu od szczeg\u00f3lnego, restrykcyjnego peerelowskiego systemu gwiazd, jaki zrodzi\u0142 si\u0119 w polskiej kinematografii ko\u0144ca lat 50., do dominacji dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej niejako \u201euwolnionych\u201d osobowo\u015bci gwiazdorskich, decyduj\u0105cych o nowym obliczu rozbuchanej kultury popularnej. Autor pisze o trzech gwiazdach: Lucynie Winnickiej, Ewie Krzy\u017cewskiej i Kalinie J\u0119drusik. To one na prze\u0142omie lat 60. i 70. stworzy\u0142y brawurowe, odwa\u017cne kreacje stanowi\u0105ce swoisty eksces kobieco\u015bci. Tym samym aktorki wype\u0142ni\u0142y programowo prza\u015bn\u0105 i zgrzebn\u0105 kinematografi\u0119 Polski glamourem z ducha hollywoodzkim, dot\u0105d niemo\u017cliwym do pokazania na rodzimych ekranach. A przecie\u017c by\u0142 to eksces niejako sp\u00f3\u017aniony, bo lata 70. domaga\u0142y si\u0119 innego typu kobieco\u015bci. Jagielski w brawurowy, a przy tym niejednoznaczny spos\u00f3b \u0142\u0105czy opowie\u015b\u0107 o glamourowych rolach tych trzech aktorek, z dyskursem na temat ich nieoczywistego wyd\u017awi\u0119ku ideologicznego, relacji mi\u0119dzy nimi a \u201eobiegow\u0105\u201d moralno\u015bci\u0105 widz\u00f3w, a tak\u017ce sam\u0105 kinematografi\u0105, jej rozwojem i rz\u0105dz\u0105cymi ni\u0105 prawid\u0142ami.<\/p>\n\n\n\n Inna wielka polska aktorka, Aleksandra \u015al\u0105ska, jest bohaterk\u0105 tekstu Marty Cebery<\/a>. Widzowie kojarzyli \u015al\u0105sk\u0105 jako typ kobiety zimnej i wynios\u0142ej \u2013 zapewne za spraw\u0105 tych r\u00f3l, w kt\u00f3rych wciela\u0142a si\u0119 w okrutne niemieckie funkcjonariuszki nazistowskie (jak w Ostatnim etapie<\/em> Wandy Jakubowskiej czy Pasa\u017cerce <\/em>Andrzeja Munka) lub arystokratki (jak w M\u0142odo\u015bci Chopina<\/em> Aleksandra Forda i w serialu Kr\u00f3lowa Bona<\/em> Janusza Majewskiego). Cebera stara si\u0119 jednak rozbi\u0107 ten monolityczny wizerunek i ods\u0142oni\u0107 inne odcienie aktorskiego emploi<\/em> \u015al\u0105skiej. Aktorka na pocz\u0105tku kariery grywa\u0142a delikatne dziewcz\u0119ta i zabawne podlotki, zdarza\u0142o jej si\u0119 by\u0107 przodownic\u0105 pracy, sprawdza\u0142a si\u0119 te\u017c w mocnych, z\u0142o\u017conych, nawet je\u015bli niewielkich kreacjach dramatycznych (jak w P\u0119tli<\/em> Wojciecha Jerzego Hasa), a r\u00f3wnie\u017c w rolach swoi\u015bcie komediowych (jak w Ich dniu powszednim<\/em> Aleksandra \u015acibora-Rylskiego). Marta Cebera zastanawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, dlaczego \u015al\u0105ska porzuci\u0142a karier\u0119 filmow\u0105 i zdecydowa\u0142a si\u0119 pozosta\u0107 tylko przy teatrze. Artyku\u0142 do pewnego stopnia wype\u0142nia luk\u0119 w polskim pi\u015bmiennictwie \u2013 o Aleksandrze \u015al\u0105skiej pisze si\u0119 stosunkowo rzadko, warto uratowa\u0107 jej kunszt przed zapomnieniem.<\/p>\n\n\n\n Trzecim portretem aktorskim jest tekst Magdaleny Kempnej-Pieni\u0105\u017cek<\/a> o aktorze jak najbardziej wsp\u00f3\u0142czesnym, wyrastaj\u0105cym dzi\u015b na prawdziwego gwiazdora naszego kina \u2013 Marcinie Doroci\u0144skim, polskiej twarzy neo-noir<\/em>, jak argumentuje autorka. Wpisuje aktora w t\u0119 konwencj\u0119 zgodnie z przekonaniem, \u017ce to w\u0142a\u015bnie jego kreacja w Pitbullu<\/em> Patryka Vegi firmuje now\u0105 formu\u0142\u0119 polskiego kina czarnego, zast\u0119puj\u0105cego w pewnym sensie \u201ekino bandyckie\u201d z pocz\u0105tku lat 90., kojarzone przede wszystkim z filmami W\u0142adys\u0142awa Pasikowskiego. Styl neo-noir<\/em> \u015bci\u015ble si\u0119 splata z filmowym wizerunkiem aktora i doskonale si\u0119 przez ten wizerunek wyra\u017ca. Nawet jego rola niez\u0142omnego \u017co\u0142nierza AK w R\u00f3\u017cy<\/em> Wojciecha Smarzowskiego wyrasta, jak si\u0119 zdaje, z neo-noiru<\/em>. Wida\u0107 to tak\u017ce w szczeg\u00f3lnej figurze homme-fatal<\/em>, w kt\u00f3r\u0105 kilkakrotnie wciela\u0142 si\u0119 Doroci\u0144ski (chocia\u017cby w Rewersie<\/em> Borysa Lankosza czy w Kobiecie, kt\u00f3ra pragn\u0119\u0142a m\u0119\u017cczyzny<\/em> Pera Fly). Kempna-Pieni\u0105\u017cek, analizuj\u0105c kolejne kreacje Doroci\u0144skiego, buduje sp\u00f3jn\u0105 wizj\u0119 jego aktorstwa i typowych dla niego \u015brodk\u00f3w wyrazu, nie sprowadzaj\u0105c go jednak do \u201etypu\u201d w\u0142a\u015bciwego \u015bci\u015ble okre\u015blonej konwencji. W uj\u0119ciu autorki Marcin Doroci\u0144ski to wci\u0105\u017c aktor oryginalny, osobny, pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem \u201esw\u00f3j w\u0142asny\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ten numer \u201ePleografu\u201d uzupe\u0142niaj\u0105 artyku\u0142y sytuuj\u0105ce si\u0119 poza tematem przewodnim. Pierwszy z nich to historyczny zarys dzia\u0142alno\u015bci wyj\u0105tkowego przedwojennego producenta \u2013 J\u00f3zefa Greena<\/a>, odpowiedzialnego mi\u0119dzy innymi za produkcj\u0119 czterech niezwykle wa\u017cnych polskich film\u00f3w jidysz \u2013 Jude\u0142 gra na skrzypcach<\/em> (Yidl Mitn Fidl<\/em>), B\u0142azen Purymowy<\/em> (Der Purimspiler<\/em>), Mateczka<\/em> (Mamele<\/em>) oraz List do matki<\/em> (A brivele der mamen<\/em>). Niezwyk\u0142o\u015b\u0107 Greena polega\u0142a przede wszystkim na jego nowatorskiej strategii producenckiej, pozwalaj\u0105cej po\u0142\u0105czy\u0107 interesy rynku polskiego i ameryka\u0144skiego, a co najwa\u017cniejsze, wprowadzi\u0107 polskie filmy do dystrybucji za oceanem. \u017baden inny producent \u2013 ani przedtem, ani potem \u2013 nie powt\u00f3rzy\u0142 tego sukcesu.<\/p>\n\n\n\n Tekst Patrycjusza Paj\u0105ka<\/a> dotyczy natomiast zwi\u0105zk\u00f3w kinematografii polskiej i jugos\u0142owia\u0144skiej od pocz\u0105tk\u00f3w kina a\u017c do XXI wieku. To wa\u017cne, bo nieoczywiste, uzupe\u0142nienie wiedzy na temat wsp\u00f3\u0142pracy polskich ludzi kina z tw\u00f3rcami zagranicznymi. Autor pisze o Andrzeju Wajdzie i jego zrealizowanej w Serbii Powiatowej Lady Makbet<\/em>, o Andrzeju \u017bu\u0142awskim i jego Borysie Godunowie<\/em>, o polskich aktorach \u2013 Ma\u0142gorzacie Braunek, Ewie Krzy\u017cewskiej, Danielu Olbrychskim \u2013 bior\u0105cych udzia\u0142 w produkcjach jugos\u0142owia\u0144skich. Osobn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Patrycjusz Paj\u0105k po\u015bwi\u0119ca om\u00f3wieniu dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rc\u00f3w stamt\u0105d w Polsce. Przybli\u017ca tak\u017ce recepcj\u0119 najwa\u017cniejszych polskich film\u00f3w w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci Jugos\u0142awii.<\/p>\n\n\n\n Zwie\u0144czeniem tego numeru jest rozmowa Moniki Talarczyk-Guba\u0142y<\/a> z niekwestionowanym autorytetem i nestorem polskich studi\u00f3w nad filmem i wiedzy o rodzimym kinie w og\u00f3le \u2013 profesorem Edwardem Zaji\u010dkiem. Przedwojenne realia kina w Polsce \u2013 przede wszystkim dotycz\u0105ce produkcji filmowej \u2013 profesor Zaji\u010dek zestawia z sytuacj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 z podziwu godn\u0105 przenikliwo\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Tom zamykaj\u0105 dwie recenzje ksi\u0105\u017cek \u2013 Maryla Hopfinger pisze o publikacji Filmowe ulice Jerzego Toeplitza \u2013 zapis dobrej pami\u0119ci<\/em><\/a>, kt\u00f3ra przywo\u0142uje wielk\u0105 posta\u0107 polskiego filmoznawstwa w relacjach i wspomnieniach wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, krytyk\u00f3w, uczni\u00f3w. Micha\u0142 Mr\u00f3z zdaje relacj\u0119 z lektury ksi\u0105\u017cki <\/a>Obsession. Perversion. Rebellion. Twisted Dreams of Central European Animation<\/a> <\/em>pod redakcj\u0105 Olgi i Micha\u0142a Bobrowskich, przybli\u017caj\u0105cej obraz wsp\u00f3\u0142czesnej animacji \u015brodkowoeuropejskiej.<\/p>\n\n\n\n Zesp\u00f3\u0142 Redakcyjny<\/em><\/p>\n\n\n\n Sebastian Jagielski<\/p>\n\n\n\n Marta Cebera<\/p>\n\n\n\n Magdalena Kempna-Pieni\u0105\u017cek<\/p>\n\n\n\n Patrycjusz Paj\u0105k<\/p>\n\n\n\n Aleksandra Wierzba<\/p>\n\n\n\n Monika Talarczyk-Guba\u0142a<\/p>\n\n\n\n Maryla Hopfinger<\/p>\n\n\n\n Micha\u0142 Mr\u00f3z<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy, aktorstwo jest z zasady spraw\u0105 niedefiniowaln\u0105. Zbyt wiele czynnik\u00f3w si\u0119 na nie sk\u0142ada: cia\u0142o, temperament, inteligencja, emocje aktora, metoda, intuicja re\u017cysera, oko operatora, \u015bwiat\u0142o reflektor\u00f3w, czu\u0142o\u015b\u0107 ta\u015bmy, wymogi gatunku filmowego, konwencje, zaplecze warsztatowe, a w ko\u0144cu \u2013 wra\u017cliwo\u015b\u0107 widz\u00f3w. Mo\u017cna jednak o nim opowiada\u0107 i na\u015bwietla\u0107 je z bardzo r\u00f3\u017cnych perspektyw. W najnowszym numerze \u201ePleografu\u201d publikujemy trzy… Czytaj wi\u0119cej »Powr\u00f3t do gwiazd 4\/2016<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"ppma_author":[2],"class_list":["post-161","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\tA w\u0142a\u015bnie \u017ce b\u0119d\u0119 niemoralna. Gwiazdy w kinie polskim okresu PRL-u<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
Aleksandra \u015al\u0105ska \u2013 nie tylko \u201ezimna\u201d kr\u00f3lowa<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
Marcin Doroci\u0144ski \u2013 polska twarz neo-noiru<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
Polsko-jugos\u0142owia\u0144skie kontakty filmowe<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
J\u00f3zef Green. \u201eJednoosobowy przemys\u0142 filmowy\u201d<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 filmowa\u2026 komu\u015b musi na niej zale\u017ce\u0107. Z Edwardem Zaji\u010dkiem rozmawia Monika Talarczyk-Guba\u0142a<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
RECENZJA: Portret wielokrotny – recenzja ksi\u0105\u017cki „Filmowe ulice Jerzego Toeplitza”, red. Rafa\u0142 Marsza\u0142ek<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n
RECENZJA: Animation studies na gruncie polskim – recenzja ksi\u0105\u017cki „Obsession. Perversion. Rebellion. Twisted Dreams of Central European Animation”, red. Olga i Micha\u0142 Bobrowscy<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n