{"id":160,"date":"2021-03-24T00:00:00","date_gmt":"2021-03-23T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wojciech-jerzy-has-1-2017\/"},"modified":"2021-05-29T16:05:50","modified_gmt":"2021-05-29T15:05:50","slug":"wojciech-jerzy-has-1-2017","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/wojciech-jerzy-has-1-2017\/","title":{"rendered":"Wojciech Jerzy Has 1\/2017"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy,<\/p>\n\n\n\n

W wydanej w ubieg\u0142ym roku ksi\u0105\u017cce Sejsmograf duszy. Kino wed\u0142ug Marii Kornatowskiej<\/a><\/em>, zawieraj\u0105cej \u2013 obok wspomnie\u0144 o znakomitej krytyczce \u2013 obszerny zbi\u00f3r jej esej\u00f3w i recenzji, Wojciech Jerzy Has zajmuje pozycj\u0119 absolutnie wyj\u0105tkow\u0105. Kornatowska uwa\u017ca\u0142a go bowiem za najwybitniejszego polskiego re\u017cysera, za autora filmowego par excellence<\/em>. Przyja\u017ani\u0142a si\u0119 z nim, cz\u0119sto z nim rozmawia\u0142a, uwa\u017cnie \u015bledzi\u0142a jego drog\u0119 tw\u00f3rcz\u0105, a przede wszystkim przenikliwie pisa\u0142a o jego filmach, kt\u00f3re postrzega\u0142a jako ogniwa w \u0142a\u0144cuchu<\/em>, wskazuj\u0105c na sp\u00f3jno\u015b\u0107 jego wizji artystycznej, a zarazem jej fascynuj\u0105c\u0105 dwoisto\u015b\u0107, za spraw\u0105 kt\u00f3rej realno\u015b\u0107, zakorzenienie w historii przeplata si\u0119 zawsze z poezj\u0105. Poezja Hasa jest poezj\u0105 t\u0119sknoty za przesz\u0142o\u015bci\u0105, za tym, co bezpowrotnie min\u0119\u0142o i nieuchronnie przemija. Postaci jego film\u00f3w s\u0105 wyra\u017anie zwr\u00f3cone ku przesz\u0142o\u015bci. \u017byj\u0105 w niej. I Has potrafi znakomicie odda\u0107 gorzki smak przemijania, niewa\u017cko\u015bci i trwanie tego, co by\u0142o. Sama materia jego film\u00f3w jest nieustannym przywo\u0142ywaniem przesz\u0142o\u015bci.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b poniek\u0105d idziemy tym \u015bladem. Spogl\u0105damy wstecz. Przywo\u0142ujemy Hasa i jego filmy. Ogl\u0105damy je na nowo, w prze\u015bwiadczeniu, \u017ce warto wydeptywa\u0107 kolejne \u015bcie\u017cki interpretacyjne, wiod\u0105ce ku nim i z powrotem, w r\u00f3\u017cnych kierunkach, bowiem nic tu nie zosta\u0142o powiedziane raz na zawsze i ostatecznie.<\/p>\n\n\n\n

Ten tom \u201ePleografu\u201d rozpoczynamy tekstem Piotra \u015amia\u0142owskiego<\/a> o filmie, kt\u00f3ry nie powsta\u0142, bo nie trafi\u0142 w sw\u00f3j czas, a kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 fabularnym debiutem Hasa. Scenariusz do Obrazk\u00f3w warszawskich<\/em>, opowiadaj\u0105cych o jednym dniu 1955 roku w Warszawie, napisa\u0142 Stanis\u0142aw Dygat w miesi\u0105cach poprzedzaj\u0105cych prze\u0142om pa\u017adziernikowy, gdy rygory doktryny socrealistycznej zaczyna\u0142y si\u0119 kruszy\u0107. Zaskakuje zamys\u0142 komediowo-satyryczny projektu \u2013 gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 osob\u0119 re\u017cysera. \u015amia\u0142owski wskazuje jednak, \u017ce Hasowi nieobce by\u0142o subtelne poczucie humoru i ironii rodem z teatrzyk\u00f3w studenckich STS i Bim-Bom. Przekonuje te\u017c, \u017ce Obrazki\u2026<\/em> zawiera\u0142y zapowied\u017a niekt\u00f3rych Hasowskich motyw\u00f3w \u2013 jednak ostatecznie nie dosz\u0142o do realizacji, przede wszystkim z powodu zastrze\u017ce\u0144 komisji do konstrukcji scenariusza. Okazuje si\u0119, \u017ce takich niezrealizowanych plan\u00f3w Hasa by\u0142o wi\u0119cej, czemu \u015amia\u0142owski zamierza po\u015bwi\u0119ci\u0107 obszerniejsz\u0105 relacj\u0119. Jak dowi\u00f3d\u0142 ju\u017c Tadeusz Lubelski, historie niepowsta\u0142ych film\u00f3w paradoksalnie ods\u0142aniaj\u0105 w dziejach rodzimej kinematografii i kultury zupe\u0142nie nieoczekiwane aspekty.<\/p>\n\n\n\n

Natasza Korczarowska-R\u00f3\u017cycka<\/a> dr\u0105\u017cy wspomniany na wst\u0119pie problem czasu w filmach Hasa, si\u0119gaj\u0105c po przyk\u0142ad Szyfr\u00f3w <\/em>(1966). Tworzy zaskakuj\u0105c\u0105 paralel\u0119 z Pornografi\u0105 <\/em>Witolda Gombrowicza \u2013 wskazuj\u0105c na koncepcj\u0119 bez-czasu<\/em>, czasu mentalnego<\/em>, wyznaczanego obsesyjnym rytmem powt\u00f3rze\u0144<\/em>, kt\u00f3ry buduje zr\u0105b konstrukcyjny obu narracji. Autorka stara si\u0119 wyj\u015b\u0107 poza dotychczasowe schematy odczyta\u0144, nastawionych na eksploracj\u0119 psychicznych stan\u00f3w bohater\u00f3w, na rzecz kontekst\u00f3w i do\u015bwiadcze\u0144 historycznych okre\u015blaj\u0105cych ich odmienne postawy i sytuacje. Co istotne, buduje sw\u00f3j wyw\u00f3d w korelacji z precyzyjn\u0105 analiz\u0105 formaln\u0105 badanych utwor\u00f3w, wskazuj\u0105c na funkcjonalno\u015b\u0107 wszystkich element\u00f3w konstrukcji w\u0142\u0105czonych w kolisty obieg czasu filmowego, takich jak przestrze\u0144, ruch postaci i rekwizyty, z kt\u00f3rych najwa\u017cniejsze s\u0105 rodzinne fotografie. To pozwala jej wnioskowa\u0107 o podobie\u0144stwie \u0142\u0105cz\u0105cym postaci Gombrowicza i Hasa \u2013 zw\u0142aszcza ich dojmuj\u0105cym, egotycznym osamotnieniu i emocjonalnym zdystansowaniu do wojennej polskiej rzeczywisto\u015bci. Korczarowska-R\u00f3\u017cycka zakre\u015bla zreszt\u0105 szersze pole odniesie\u0144 kulturowych, w tym tak\u017ce wynikaj\u0105cych z udzia\u0142u w filmach Hasa Zbigniewa Cybulskiego, pami\u0119tnego bohatera Popio\u0142u i diamentu<\/em> Andrzeja Wajdy. W tym uj\u0119ciu Szyfry <\/em>okazuj\u0105 si\u0119 opowie\u015bci\u0105 osnut\u0105 wok\u00f3\u0142 ofiarniczego mitu, kt\u00f3ry buduje wsp\u00f3lnot\u0119 umierania<\/em>, kszta\u0142towanego zar\u00f3wno przez histori\u0119, jak i przez literatur\u0119 \u2013 i szerzej, przez polsk\u0105 tradycj\u0119 artystyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Dwa kolejne teksty r\u00f3wnie\u017c osadzaj\u0105 Hasa w historycznym kontek\u015bcie literackim i filozoficznym. Marcin Maron<\/a> i Ma\u0142gorzata Jakubowska<\/a> pisz\u0105 o jednym z mniej popularnych jego film\u00f3w, jakim jest Osobisty pami\u0119tnik grzesznika przez niego samego spisany <\/em>(1985), koncentruj\u0105c si\u0119 na zupe\u0142nie odmiennych kwestiach. Maron od dawna bada tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Wojciecha Hasa przez pryzmat tradycji romantycznej, wraz z jej bogatym zapleczem intelektualnym. Tym razem jednak odwo\u0142uje si\u0119 nie do tradycji polskiego romantyzmu, ale romantyzmu brytyjskiego, do czego uprawnia go \u017ar\u00f3d\u0142owa powie\u015b\u0107 szkockiego romantyka Jamesa Hogga, kt\u00f3rej film jest adaptacj\u0105. Idzie tu tropem wyznaczonym przez Agat\u0119 Bielik-Robson, kt\u00f3ra przekonuje, \u017ce dopiero wyj\u015bcie poza w\u0105skie, narodowo sformatowane polskie tendencje romantyczne pozwala doceni\u0107 tw\u00f3rczy ferment tego nurtu i jego trwa\u0142o\u015b\u0107, tak\u017ce dla kultury polskiej. Maron przywo\u0142uje refleksje Meyera H. Abramsa, a tak\u017ce dzie\u0142a Johna Miltona, Williama Blake\u2019a i Johna Bunyana, kt\u00f3rzy w romantyzmie postrzegali sk\u0142onno\u015b\u0107 do interpretowania zjawisk przez welon uczu\u0107 i skojarze\u0144<\/em>, kiedy to granica mi\u0119dzy tym, co subiektywne, a tym, co realne, jest p\u0142ynna, a czasoprzestrze\u0144 traci swoj\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107. Bohater Hasa odnajduje w tym zmaganiu si\u0119 racjonalnych i irracjonalnych si\u0142 zbrodniczy imperatyw. Maron analizuje wi\u0119c zar\u00f3wno moralistyczny wyd\u017awi\u0119k filmowej opowie\u015bci, zawarte tam koncepcje z\u0142a i melancholii, kt\u00f3re motywuj\u0105 bohatera, jak i jej poetyck\u0105, a zarazem apokaliptyczn\u0105 aur\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142gorzata Jakubowska<\/a> postrzega w filmie Hasa przede wszystkim ludzki dramat prze\u017cywania czasowo\u015bci naznaczony Heideggerowsk\u0105 trwog\u0105 w obliczu nieuchronno\u015bci kresu.<\/em> Przywo\u0142uj\u0105c r\u00f3\u017cne koncepcje filozoficzne dotycz\u0105ce podmiotu i jego istnienia w \u015bwiecie od Kanta do Bergsona i Deleuze\u2019a, szuka systemu poj\u0119ciowego, kt\u00f3ry oddawa\u0142by najtrafniej status egzystencjalny bohater\u00f3w filmu Hasa. Sytuuje ich ostatecznie jako aktor\u00f3w w teatrze \u015bwiata, na kt\u00f3rego scenie role rozdziela Ksi\u0105\u017c\u0119 Ciemno\u015bci. Has nie jest tu optymist\u0105. Podmiotowo\u015b\u0107 jego bohater\u00f3w p\u0119tana jest przez szereg wewn\u0119trznych i zewn\u0119trznych ogranicze\u0144. Wszyscy interpretatorzy Hasa zwracaj\u0105 uwag\u0119 na kluczow\u0105 funkcj\u0119 czasu w jego filmach jako czynnika kszta\u0142tuj\u0105cego \u015bwiadomo\u015b\u0107 bohater\u00f3w i ich filmow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Cykl Hasowski uzupe\u0142nia wywiad Micha\u0142a Dondzika z Witoldem Soboci\u0144skim<\/a>, operatorem film\u00f3w Hasa, jednym z niewielu \u017cyj\u0105cych jeszcze tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy \u015bci\u015ble z nim wsp\u00f3\u0142pracowali. Wywiad u\u015bwiadamia nam \u2013 nie ujmuj\u0105c niczego geniuszowi re\u017cysera \u2013 \u017ce film jest zawsze sztuk\u0105 zbiorow\u0105. Soboci\u0144ski ma g\u0142\u0119bokie prze\u015bwiadczenie, \u017ce wsp\u00f3\u0142uczestniczy\u0142 w procesie tworzenia film\u00f3w Hasa i Wajdy, nie tylko za spraw\u0105 nies\u0142ychanie pomys\u0142owych \u2013 jak na ubogie zaplecze produkcyjne w Polsce \u2013 praktycznych rozwi\u0105za\u0144 technicznych, ale te\u017c w du\u017cej mierze przez sw\u00f3j wp\u0142yw na kszta\u0142t wizualny ich dzie\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Tom zamyka wywiad z Dorot\u0105 Kara\u015b<\/a>, autork\u0105 fascynuj\u0105cej biografii Zbigniewa Cybulskiego, nagrodzon\u0105 tegoroczn\u0105 Nagrod\u0105 im. Boles\u0142awa Micha\u0142ka przez miesi\u0119cznik \u201eKino\u201d, oraz recenzja tej ksi\u0105\u017cki napisana przez Krzysztofa Kornackiego<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 Redakcyjny<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Przed Po\u017cegnaniami. Pierwszy wsp\u00f3lny filmowy projekt Hasa i Dygata<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Piotr \u015amia\u0142owski<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

O pornograficzno\u015bci Szyfr\u00f3w Wojciecha Jerzego Hasa<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Natasza Korczarowska-R\u00f3\u017cycka<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Osobisty pami\u0119tnik grzesznika przez niego samego spisany: odwr\u00f3cona perspektywa<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Marcin Maron<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Osobisty pami\u0119tnik grzesznika przez niego samego spisany \u2013 misterium aktorstwa<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Ma\u0142gorzata Jakubowska<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Chcia\u0142bym, aby ka\u017cdy z widz\u00f3w wyni\u00f3s\u0142 w g\u0142owie m\u00f3j film. Z operatorem Witoldem Soboci\u0144skim rozmawia Micha\u0142 Dondzik<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Mit, aktor, cz\u0142owiek. Rozmowa z Dorot\u0105 Kara\u015b, autork\u0105 ksi\u0105\u017cki „Cybulski. Podw\u00f3jne salto”<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Anna Taszycka<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

RECENZJA: Przekle\u0144stwo deminutywu. O biografii Cybulskiego – recenzja ksi\u0105\u017cki „Cybulski: podw\u00f3jne salto” Doroty Kara\u015b<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Krzysztof Kornacki<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy, W wydanej w ubieg\u0142ym roku ksi\u0105\u017cce Sejsmograf duszy. Kino wed\u0142ug Marii Kornatowskiej, zawieraj\u0105cej \u2013 obok wspomnie\u0144 o znakomitej krytyczce \u2013 obszerny zbi\u00f3r jej esej\u00f3w i recenzji, Wojciech Jerzy Has zajmuje pozycj\u0119 absolutnie wyj\u0105tkow\u0105. Kornatowska uwa\u017ca\u0142a go bowiem za najwybitniejszego polskiego re\u017cysera, za autora filmowego par excellence. Przyja\u017ani\u0142a si\u0119 z nim, cz\u0119sto z nim rozmawia\u0142a, uwa\u017cnie \u015bledzi\u0142a… Czytaj wi\u0119cej »Wojciech Jerzy Has 1\/2017<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"ppma_author":[2],"class_list":["post-160","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t