{"id":152,"date":"2021-03-24T00:00:00","date_gmt":"2021-03-23T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/kino-przedwojenne-1-2019\/"},"modified":"2021-05-29T16:05:49","modified_gmt":"2021-05-29T15:05:49","slug":"kino-przedwojenne-1-2019","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/kino-przedwojenne-1-2019\/","title":{"rendered":"Kino przedwojenne 1\/2019"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy,<\/p>\n\n\n\n

pami\u0119\u0107 polskiego kina mi\u0119dzywojennego przez wiele lat by\u0142a naznaczona nostalgi\u0105. Telewizja (oraz nieliczne kina), przypominaj\u0105c filmy z tamtego czasu, skupia\u0142a si\u0119 albo na melodramacie, albo na kinie komediowym, prostym fabularnie, czysto rozrywkowym, pe\u0142nym piosenek-szlagier\u00f3w \u2013 symboli beztroski, kt\u00f3r\u0105 usilnie chcieli\u015bmy wi\u0105za\u0107 ze \u015bwiatem sprzed tragedii wojny. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w \u015bwiadomo\u015bci pokole\u0144, kt\u00f3re nie mia\u0142y okazji uczestniczy\u0107 w przedwojennej kulturze filmowej, polskie kino lat 20. i 30. zastyg\u0142o w\u0142a\u015bnie w melodramacie i komedii \u2013 wyizolowanych z kontekstu spo\u0142ecznego i politycznego, sprowadzaj\u0105cych \u017cycie albo do tragedii mi\u0142osnych, albo do zabawnych nieporozumie\u0144 mi\u0119dzy bohaterami, a rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 do eleganckich salon\u00f3w i dwork\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnich latach mi\u0119dzywojnie w ko\u0144cu jednak wr\u00f3ci\u0142o, pokazuj\u0105c swoje bardziej z\u0142o\u017cone (i mroczniejsze) oblicze, w \u017caden spos\u00f3b nieprzystaj\u0105ce do nostalgicznego spojrzenia na te dwie dekady. Wr\u00f3ci\u0142o nie tylko w debacie publicznej, ale i w pi\u015bmiennictwie filmowym, odczarowuj\u0105cym i rozbijaj\u0105cym stereotypy, wype\u0142niaj\u0105cym ogromne luki w wiedzy na temat kina tego czasu. Zacz\u0119to powraca\u0107 do \u00f3wczesnych teoretyk\u00f3w i komentator\u00f3w kina, analizowa\u0107 uwarunkowania produkcyjne i technologiczne, rozpatrywa\u0107 sytuacj\u0119 polskiej kinematografii na tle zjawisk europejskich i \u015bwiatowych, na nowo odczytywa\u0107 rodzim\u0105 krytyk\u0119 filmow\u0105, a przede wszystkim odnawia\u0107 map\u0119 kina mi\u0119dzywojennego. Polski film lat 20. i 30. to ju\u017c nie tylko Jadwiga Smosarska, El\u017cbieta Barszczewska, Eugeniusz Bodo i Adolf Dymsza, ale i START-owcy, film zaanga\u017cowany spo\u0142ecznie, awangardowe eksperymenty Franciszki i Stefana Themerson\u00f3w czy kino jidysz. Dzi\u015b polskim filmoznawcom pozostaje dalej zg\u0142\u0119bia\u0107 archiwa, por\u00f3wnywa\u0107 badania, odnajdywa\u0107 nowe tropy i perspektywy. Mamy nadziej\u0119, \u017ce artyku\u0142y opublikowane w niniejszym numerze \u201ePleografu\u201d s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 w\u0142a\u015bnie tego procesu budowania nowej wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

Tom otwiera tekst Anny Szczepa\u0144skiej o Drodze m\u0142odych<\/em>, czy te\u017c raczej, by trzyma\u0107 si\u0119 oryginalnego tytu\u0142u w jidysz, Mir kumen on<\/em> Aleksandra Forda<\/a>. Wychodz\u0105c od filmu, analizowanego w spos\u00f3b pog\u0142\u0119biony i wra\u017cliwy, autorka rozszczepia sw\u00f3j wyw\u00f3d, prowadz\u0105c go w zaskakuj\u0105cych kierunkach \u2013 opowie\u015bci o samym Fordzie, o losach Sanatorium im. Medema i w\u0142a\u015bciwych mu metodach leczenia, o r\u00f3\u017cnych \u015bwiatopogl\u0105dach w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej (z podkre\u015bleniem idei kultywowanych przez bundowc\u00f3w) zostaj\u0105 tu splecione z opowie\u015bciami o praktykach \u017cywieniowych, medycynie popularnej i higienie w \u017cydowskiej kulturze aszkenazyjskiej.<\/p>\n\n\n\n

Kolejne trzy teksty dotycz\u0105 nie tyle filmu, ile pi\u015bmiennictwa i refleksji teoretycznej. Weronika Szulik podejmuje kwesti\u0119 adaptowania nowoczesno\u015bci<\/a>, a wi\u0119c przyswajania wzorc\u00f3w zaczerpni\u0119tych z kina hollywoodzkiego i awangardy francuskiej i wszczepiania ich, czasem w spos\u00f3b bardzo nieoczywisty i tw\u00f3rczy, w modele kultury polskiej. Przedmiotem jej zainteresowania nie s\u0105 jednak filmy, ale powie\u015bci filmowe, tzw. racont\u00e9<\/em>, niejako adaptuj\u0105ce scenariusze g\u0142o\u015bnych w\u00f3wczas film\u00f3w, np. Charliego Chaplina czy Ren\u00e9 Claira. Sylwia Borowska-Kazimiruk przywo\u0142uje pionierskie na gruncie polskiego filmoznawstwa teorie Leopolda Blausteina<\/a>, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 funkcjonuje w historii polskiej estetyki \u2013 jest niemal\u017ce ca\u0142kiem pomijany w badaniach filmoznawczych. Autorka relacjonuje zasadnicze za\u0142o\u017cenia teorii tego badacza na temat psychologii odbioru filmu, widza kinowego i wp\u0142ywu wychowawczego kina. W trzecim z tej grupy tekst\u00f3w Ma\u0142gorzata Radkiewicz pisze o dwug\u0142osie bardzo odmiennych, ale r\u00f3wnie interesuj\u0105cych polskich komentator\u00f3w i propagator\u00f3w kina i kultury filmowej<\/a>. Zestawiaj\u0105c rozwa\u017cania Karola Irzykowskiego zapisane w jego kanonicznej X Muzie<\/em> z opiniami Andrzeja W\u0142asta z felieton\u00f3w publikowanych w prasie, badaczka oddaje puls \u00f3wczesnych dyskusji i ods\u0142ania oryginalno\u015b\u0107 my\u015bli obu publicyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Perspektywa transnarodowa dominuje w tek\u015bcie Kariny Pryt proponuj\u0105cym spojrzenie na polsk\u0105 kultur\u0119 filmow\u0105 lat 30.<\/a> w \u015bwietle instytucjonalnych, dyplomatycznych relacji \u0142\u0105cz\u0105cych Polsk\u0119 i Niemcy narodowych socjalist\u00f3w w latach 1933\u20131939. To bardzo skrupulatne, oparte na dokumentach opracowanie nie\u0142atwej, cz\u0119sto wymuszonej i obarczonej ideologicznym kompromisem wsp\u00f3\u0142pracy. Opracowanie, kt\u00f3re jednocze\u015bnie rozbija wiele stereotyp\u00f3w i obiegowych, uproszczonych opinii. Adam Uryniak spogl\u0105da natomiast ku drugiej z granic, badaj\u0105c, w jaki spos\u00f3b polityka mniejszo\u015bciowa i kwestia tzw. Kres\u00f3w Wschodnich by\u0142a wpisywana w polskie kino mi\u0119dzywojenne.<\/a> Rozpatrywane w kontek\u015bcie polityczno-historycznym, filmy te przestaj\u0105 funkcjonowa\u0107 jako wyizolowane teksty kultury s\u0142u\u017c\u0105ce przyjemno\u015bci czy rozrywce, staj\u0105c si\u0119 konstruktami podporz\u0105dkowanymi (pozafilmowej) polityce. T\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 zamyka reporterska relacja Gra\u017cyny Bochenek na temat polskich korzeni klasyka kina ameryka\u0144skiego Freda Zinnemanna<\/a>. Urodzony w Rzeszowie, w rodzinie \u017cydowskiej, re\u017cyser przez ca\u0142e \u017cycie ukrywa\u0142 informacje o swoim pochodzeniu. Bochenek, korzystaj\u0105c z prywatnych archiw\u00f3w Zinnemanna, nie tyle odpowiada na pytania, ile je stawia, zastanawiaj\u0105c si\u0119 \u2013 i to stanowi sedno tekstu \u2013 nad ewentualnymi powodami milczenia re\u017cysera.<\/p>\n\n\n\n

W nowym na naszych \u0142amach cyklu \u201eZ archiwum\u201d prezentujemy fragment artyku\u0142u \u0141ukasza Biskupskiego po\u015bwi\u0119conego wsp\u00f3\u0142pracy Poli Negri z przedsi\u0119biorstwem kinematograficznym \u201eSfinks\u201d.<\/a> Tekst ten pochodzi z ksi\u0105\u017cki b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 wydawnictwa Blu-ray z filmem Bestia\/The Polish Dancer <\/em>(re\u017c. Aleksander Hertz, 1917\/1921). W cyklu \u201eZ warsztatu\u201d Marcin Pie\u0144kowski przedstawia ewolucj\u0119 techniki filmowej \u2013 a co za tym idzie i j\u0119zyka filmowego \u2013 na jej wczesnym etapie.<\/a> Pisz\u0105c o k\u0142opotach, jakie wsp\u00f3\u0142czesny widz mo\u017ce napotka\u0107 w kontakcie z dawnymi filmami, autor wyja\u015bnia, jak przy wykorzystaniu najnowszych technologii mo\u017cna przywr\u00f3ci\u0107 starym filmom ich pierwotny kszta\u0142t: kolor, tempo czy jako\u015b\u0107 obrazu.<\/p>\n\n\n\n

Numer wie\u0144cz\u0105 dwie recenzje: Alicja Helman pisze o ksi\u0105\u017cce Krzysztofa Trojanowskiego <\/a>\u015awinie w kinie? Film w okupowanej Polsce<\/a> <\/em>(Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2018), a Jadwiga Mostowska o podr\u0119czniku Justyny Hanny Budzik i Agnieszki Tambor<\/a> Polska p\u00f3\u0142ka filmowa. Kr\u00f3tkometra\u017cowe filmy aktorskie i animowane w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego<\/a> <\/em>(Wydawnictwo Uniwersytetu \u015al\u0105skiego, Katowice 2018).<\/p>\n\n\n\n

\u017byczymy dobrej, otwieraj\u0105cej oczy lektury.<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 Redakcyjny<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

\u201eW s\u0142o\u0144cu i rado\u015bci\u201d \u2013 podr\u00f3\u017c do bundowskiego raju<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Anna Szczepa\u0144ska<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Adaptowanie nowoczesno\u015bci: powie\u015bci filmowe Leo Belmonta i Zofii Dromlewiczowej<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Weronika Szulik<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Modernizacje widzenia. O teorii odbioru filmu Leopolda Blausteina<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Sylwia Borowska-Kazimiruk<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Dwug\u0142os o X muzie. Teksty filmowe Andrzeja W\u0142asta i Karola Irzykowskiego<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Ma\u0142gorzata Radkiewicz<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Polskie elementy w nazistowskiej polityce filmowej 1933\u20131939<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Karina Pryt<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Egzotyka wyrobu krajowego. Filmy o tematyce \u201ekresowej\u201d w kontek\u015bcie polityki wobec mniejszo\u015bci narodowych w II Rzeczypospolitej<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Adam Uryniak<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Polskie korzenie Freda Zinnemanna<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Gra\u017cyna Bochenek<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Z ARCHIWUM: Zagadka Sfinksa<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

\u0141ukasz Biskupski<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Z WARSZTATU: Kino nieme okiem wsp\u00f3\u0142czesnego widza<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Micha\u0142 Pie\u0144kowski<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

RECENZJA: Wszystko o filmie w okupowanej Polsce \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „\u015awinie w kinie? Film w okupowanej Polsce” Krzysztofa Trojanowskiego<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Alicja Helman<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

RECENZJA: Wykorzystanie filmu w nauczaniu j\u0119zyka polskiego jako obcego \u2013 podr\u0119cznik bardzo praktyczny \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki „Polska p\u00f3\u0142ka filmowa” Justyny Hanny Budzik i Agnieszki Tambor<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Jadwiga Mostowska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy, pami\u0119\u0107 polskiego kina mi\u0119dzywojennego przez wiele lat by\u0142a naznaczona nostalgi\u0105. Telewizja (oraz nieliczne kina), przypominaj\u0105c filmy z tamtego czasu, skupia\u0142a si\u0119 albo na melodramacie, albo na kinie komediowym, prostym fabularnie, czysto rozrywkowym, pe\u0142nym piosenek-szlagier\u00f3w \u2013 symboli beztroski, kt\u00f3r\u0105 usilnie chcieli\u015bmy wi\u0105za\u0107 ze \u015bwiatem sprzed tragedii wojny. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w \u015bwiadomo\u015bci pokole\u0144,… Czytaj wi\u0119cej »Kino przedwojenne 1\/2019<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"ppma_author":[2],"class_list":["post-152","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t