{"id":147,"date":"2021-02-04T00:00:00","date_gmt":"2021-02-03T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/pleograf.pl\/index.php\/dzwiek-i-muzyka-4-2019\/"},"modified":"2021-05-29T16:09:05","modified_gmt":"2021-05-29T15:09:05","slug":"dzwiek-i-muzyka-4-2019","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/pleograf.pl\/index.php\/dzwiek-i-muzyka-4-2019\/","title":{"rendered":"D\u017awi\u0119k i muzyka 4\/2019"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy,<\/p>\n\n\n\n

marzenie o kinie od pocz\u0105tku by\u0142o marzeniem o uchwyceniu ruchu, a jego ukrytym za\u0142o\u017ceniem \u2013 my\u015blenie o ruchu w kategoriach wizualnych. Jeszcze w roku 1924, w obliczu post\u0119puj\u0105cej popularyzacji filmu d\u017awi\u0119kowego, Karol Irzykowski przestrzega\u0142 przed zatraceniem \u2013 poprzez sam\u0105 obecno\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku, dialogu, muzyki \u2013 istoty kina: Musi si\u0119 jednak kino wystrzega\u0107 zbyt \u015bcis\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci z sztuk\u0105 s\u0142owa, gdy\u017c st\u0105d grozi mu najwi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo<\/em>. (\u2026) S\u0142owo wci\u0105\u017c przypomina\u0142o si\u0119 kinu, wtr\u0105ca\u0142o mu si\u0119, przeszkadza\u0142o. Nareszcie, dzi\u0119ki Edisonowi, zespoli\u0142o si\u0119 z ruchem, a raczej obj\u0119\u0142o nad nim przewodnictwo, i teraz b\u0119dzie ju\u017c kino gada\u0142o, \u015bpiewa\u0142o, \u015bmia\u0142o si\u0119, gra\u0142o, piszcza\u0142o i wy\u0142o, ale nie b\u0119dzie to ju\u017c kino!<\/em>[1]<\/a> Pytanie o wersj\u0119 kina, kt\u00f3r\u0105 stracili\u015bmy bezpowrotnie wraz z wynalazkiem filmu d\u017awi\u0119kowego, pozostaje otwarte: o rozpowszechnieniu ud\u017awi\u0119kowienia nieprzypadkowo m\u00f3wi si\u0119 jako o prze\u0142omie<\/strong> (o jego konsekwencjach \u2013 i wynikaj\u0105cych st\u0105d nieporozumieniach dla wsp\u00f3\u0142czesnej recepcji kina niemego \u2013 pisze w numerze 1\/2019 Micha\u0142 Pie\u0144kowski<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b traktujemy d\u017awi\u0119kowo\u015b\u0107 kina jako co\u015b naturalnego i zwyczajnego, niemal przezroczystego, cz\u0119sto nie maj\u0105c \u015bwiadomo\u015bci, jak spl\u0105tana i nieoczywista by\u0142a droga od my\u015blenia o filmie jako samym ruchomym obrazie do dominuj\u0105cej dzi\u015b kategorii obrazu d\u017awi\u0119kowego. W\u0142a\u015bnie z tej pozornej oczywisto\u015bci narodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, by w najnowszej ods\u0142onie \u201ePleografu\u201d zbada\u0107 polskie kino w\u0142a\u015bnie przez pryzmat jego warstwy d\u017awi\u0119kowej \u2013 nie w opozycji do obrazu, ale w dialogu z nim. Cieszymy si\u0119, \u017ce uda\u0142o nam si\u0119 zgromadzi\u0107 w tym numerze autorki i autor\u00f3w przyjmuj\u0105cych bardzo r\u00f3\u017cnorodne perspektywy na filmowy d\u017awi\u0119k i muzyk\u0119: od wnikliwych analiz w duchu \u201ebliskiego s\u0142uchania\u201d, poprzez szeroko zakre\u015blone interpretacje kontekstowe i historycznokulturowe, po cz\u0119sto pomijan\u0105 i naturalizowan\u0105 perspektyw\u0119 techniczn\u0105 i produkcyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Numer otwiera inspiruj\u0105cy tekst Paw\u0142a Sitkiewicza, w kt\u00f3rym autor podejmuje pr\u00f3b\u0119 rehabilitacji polskiej przedwojennej komedii muzycznej<\/a>. Ten szczeg\u00f3lny gatunek traktowany by\u0142 cz\u0119sto po macoszemu, w najlepszym wypadku jako lekka forma rozrywkowa, w najgorszym \u2013 jako narz\u0119dzie topornej moralizatorskiej propagandy. W artykule Sitkiewicza komedia muzyczna ukazuje swoje drugie oblicze \u2013 staje si\u0119 narz\u0119dziem wgl\u0105du w polskie spo\u0142ecze\u0144stwo mi\u0119dzywojnia, uchwyconym \u201ena gor\u0105co\u201d portretem przemian obyczajowych epoki, a nawet no\u015bnikiem progresywnych tre\u015bci spo\u0142ecznych i artystycznych. Cho\u0107 autor nie ws\u0142uchuje si\u0119 bezpo\u015brednio w muzyk\u0119 tych produkcji, prezentuje interesuj\u0105c\u0105 i \u015bwie\u017c\u0105 perspektyw\u0119 historycznokulturow\u0105 na gatunek zrodzony wprost z wynalazku kina d\u017awi\u0119kowego. R\u00f3wnie\u017c kulturow\u0105 raczej ni\u017c czysto muzyczn\u0105 analiz\u0119 proponuje Wojciech \u015awidzi\u0144ski w tek\u015bcie \u015bledz\u0105cym r\u00f3\u017cnorodne funkcje piosenek w dzie\u0142ach Polskiej Szko\u0142y Filmowej<\/a>. Pojawienie si\u0119 piosenki mo\u017ce by\u0107 aluzj\u0105 do przysz\u0142ych los\u00f3w bohater\u00f3w lub rzuca\u0107 na nich urok, mo\u017ce stanowi\u0107 emocjonalny kontrapunkt, odsy\u0142a\u0107 do rozpoznawalnego kodu gatunkowego lub s\u0142u\u017cy\u0107 nowofalowemu rozbiciu czwartej \u015bciany. W filmach Wajdy, Hasa, Konwickiego czy Munka \u2013 argumentuje autor \u2013 piosenki wykorzystywane s\u0105 w spos\u00f3b celowy i przemy\u015blany, niedaj\u0105cy si\u0119 zredukowa\u0107 do roli ornamentu, ale uruchamiaj\u0105cy nowe konteksty i wchodz\u0105cy w intertekstualne dialogi \u2013 czasem sentymentalne, czasem ironiczne lub szydercze \u2013 z wcze\u015bniejszymi filmami i innymi tekstami kultury.<\/p>\n\n\n\n

Analiz\u0119 skupion\u0105 w bardziej bezpo\u015bredni spos\u00f3b na w\u0142a\u015bciwo\u015bciach akustycznych filmowego d\u017awi\u0119ku proponuje Micha\u0142 Dondzik, kt\u00f3ry czerpi\u0105c zar\u00f3wno z archiw\u00f3w, jak i pog\u0142\u0119bionych rozm\u00f3w z tw\u00f3rcami, rekonstruuje proces ud\u017awi\u0119kawiania filmu Na wylot<\/em> (1973) Grzegorza Kr\u00f3likiewicza<\/a>. Wnikliwe ws\u0142uchanie si\u0119 w pe\u0142nometra\u017cowy fabularny debiut trzydziestoletniego w\u00f3wczas re\u017cysera pokazuje \u015bwiadomy i staranny spos\u00f3b, w jaki bogactwo inspiracji i brzmieniowa r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej s\u0142u\u017cy nie tylko do konstruowania realistycznej przestrzeni filmu, ale tak\u017ce rozwijania przestrzeni poza kadrem czy reprezentowania rzeczywisto\u015bci psychicznej bohater\u00f3w. Z kolei wp\u0142yw traumatyzuj\u0105cego d\u017awi\u0119ku na ludzk\u0105 psychik\u0119 jest jednym z centralnych temat\u00f3w tekstu Antoniego Michnika Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego<\/em><\/a>. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 filmowi re\u017cysera emigranta przez pryzmat wojennego kontekstu opowiadania, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 dla niego inspiracj\u0105, autor u\u017cywa analizy tytu\u0142owego wrzasku do nakre\u015blenia dw\u00f3ch kulturowych krajobraz\u00f3w d\u017awi\u0119kowych: z jednej strony epoki mi\u0119dzywojennej, z drugiej \u2013 burzliwych lat 70. Gro\u017any, nadprzyrodzony wrzask bohatera, granego przez obdarzonego tytu\u0142owym \u201ekarkiem\u201d Alana Batesa, stanowi soczewk\u0119, w kt\u00f3rej skumulowane zostaj\u0105 kulturowe napi\u0119cia i l\u0119ki straumatyzowanego spo\u0142ecze\u0144stwa w kryzysie.<\/p>\n\n\n\n

Publikacja numeru szcz\u0119\u015bliwie zbieg\u0142a si\u0119 z osiemdziesi\u0105tymi urodzinami kompozytora Andrzeja Korzy\u0144skiego \u2013 wieloletniego wsp\u00f3\u0142pracownika Andrzeja \u017bu\u0142awskiego i Andrzeja Wajdy, tw\u00f3rcy wielu najs\u0142ynniejszych motyw\u00f3w muzyki filmowej z kanonu polskiego kina. Z tej okazji Marcin Bogucki ws\u0142uchuje si\u0119 w warstw\u0119 muzyczn\u0105 filmowego cyklu Akademia pana Kleksa<\/em><\/a>, wykazuj\u0105c, \u017ce eksperymentalne podej\u015bcie kompozytora oraz r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 brzmie\u0144, estetyk i inspiracji pojawiaj\u0105cych si\u0119 w filmowych piosenkach przyczyniaj\u0105 si\u0119 do podkre\u015blenia z jednej strony ambiwalencji i okrucie\u0144stwa podsk\u00f3rnie obecnych w ksi\u0105\u017cce Jana Brzechwy, z drugiej za\u015b \u2013 ambitnie awangardowego i wielogatunkowego charakteru filmowej adaptacji Krzysztofa Gradowskiego.<\/p>\n\n\n\n

W artykule o Excentrykach. Po s\u0142onecznej stronie ulicy<\/em> (2015) Martyna Milewska<\/a> przygl\u0105da si\u0119 fabularnym, tematycznym i emocjonalnym funkcjom, jakie w filmie pe\u0142ni muzyka jazzowa. Autorka zestawia spos\u00f3b przedstawiania jazzu i jego mi\u0142o\u015bnik\u00f3w w odwil\u017cowym sztafa\u017cu filmu Janusza Majewskiego ze zmieniaj\u0105cymi si\u0119 w tym okresie kulturowymi narracjami na temat tej ameryka\u0144skiej muzyki, \u015bledz\u0105c proces, w wyniku kt\u00f3rego muzyka uci\u015bnionej mniejszo\u015bciowej wsp\u00f3lnoty staje si\u0119 figur\u0105 nie tylko kontestacji, ale te\u017c, a mo\u017ce przede wszystkim, indywidualizmu. Temat relacji mi\u0119dzy indywidualizmem a wsp\u00f3lnot\u0105 przenika tak\u017ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Jagody Szelc \u2013 re\u017cyserki, kt\u00f3rej oryginalne podej\u015bcie do filmowego d\u017awi\u0119ku i muzyki trudno por\u00f3wna\u0107 do kogokolwiek z dzia\u0142aj\u0105cych obecnie polskich tw\u00f3rc\u00f3w filmowych. W tek\u015bcie Oniryczne Ja. D\u017awi\u0119ki przej\u015bcia w filmach Jagody Szelc<\/em> muzyczn\u0105 topografi\u0119 pe\u0142nometra\u017cowych film\u00f3w re\u017cyserki bada Jan Topolski.<\/a> Do swojej analizy \u015bcie\u017cki d\u017awi\u0119kowej w duchu close reading<\/em> zaprz\u0119ga teorie Michela Chiona i Mladena Milicevica, wypiski z archiwum samej re\u017cyserki oraz autorskie schematy graficzne, pozwalaj\u0105ce unaoczni\u0107 przemy\u015blan\u0105 i celow\u0105 struktur\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105 omawianych film\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W artykule zamykaj\u0105cym naukow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 numeru Jacek Paj\u0105k <\/a>\u2013 sam b\u0119d\u0105cy re\u017cyserem d\u017awi\u0119ku i specjalist\u0105 od filmowej postprodukcji \u2013 wskazuje na przyczyny i konsekwencje przebiegaj\u0105cych na przestrzeni ostatnich kilku dekad zmian w brzmieniu polskich film\u00f3w fabularnych. W jego tek\u015bcie filmowa audiosfera okazuje si\u0119 rodzajem z\u0142o\u017conego ekosystemu kszta\u0142towanego nie tylko przez mo\u017cliwo\u015bci techniczne czy przemiany modelu kinowej produkcji i dystrybucji, ale te\u017c przez dynamik\u0119 zmieniaj\u0105cych si\u0119 nawyk\u00f3w widz\u00f3w, coraz ch\u0119tniej si\u0119gaj\u0105cych po filmy na urz\u0105dzeniach osobistych i mobilnych.<\/p>\n\n\n\n

Techniczn\u0105 stron\u0119 d\u017awi\u0119kowej produkcji filmu przybli\u017caj\u0105 tak\u017ce tw\u00f3rcy efekt\u00f3w synchronicznych Wies\u0142aw Nowak i Rafa\u0142 Nowak (zbie\u017cno\u015b\u0107 nazwisk przypadkowa) w rozmowie przeprowadzonej przez Dominik\u0119 Klimek<\/a>. Operatorzy opowiadaj\u0105 o kulisach powstawania filmowego d\u017awi\u0119ku i efekt\u00f3w, o tym, jak wygenerowa\u0107 w studio kaszel chorej krowy, a tak\u017ce o konsekwencjach technologicznych przemian, jakie nast\u0105pi\u0142y w ich dyscyplinie na przestrzeni ostatnich sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu lat. Odmienne podej\u015bcie do ud\u017awi\u0119kowienia zastosowane zosta\u0142o w filmie dokumentalnym Symfonia Fabryki Ursus <\/em>(2018), o kt\u00f3rym z re\u017cyserk\u0105 Ja\u015bmin\u0105 W\u00f3jcik i kompozytorem Dominikiem Strycharskim rozmawia Krzysztof Marciniak<\/a>. Arty\u015bci opowiadaj\u0105 o fascynuj\u0105cym procesie powstawania filmu w nieustannym dialogu ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 dawnych pracownik\u00f3w fabryki i o wyzwaniu, jakim by\u0142o znalezienie w warstwie brzmieniowej odpowiedniej r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy komponowan\u0105 struktur\u0105 tytu\u0142owej symfonii a dokumentalnym charakterem tego wyj\u0105tkowego projektu.<\/p>\n\n\n\n

Na\u00a0koniec jak zwykle chcemy przybli\u017cy\u0107 czytelnikom dwie ksi\u0105\u017cki filmoznawcze. W\u00a0obszerny tom Romantyzm i\u00a0kino. Idee i\u00a0wyobra\u017cenia romantyczne w\u00a0filmach polskich re\u017cyser\u00f3w z\u00a0lat 1947\u20131990<\/em> Marcina Marona wczytuje si\u0119 Justyna Jaworska<\/a>, a\u00a0Barbara G\u0142\u0119bicka-Giza omawia jubileuszow\u0105 publikacj\u0119 Przygoda kina. Prace dedykowane Profesorowi Tadeuszowi Lubelskiemu<\/em>, pod\u00a0redakcj\u0105 Sebastiana Jagielskiego i\u00a0Magdaleny Podsiad\u0142o<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Witajcie w naszej bajce!<\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 Redakcyjny<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1] K. Irzykowski, Kr\u00f3lestwo<\/em> ruchu<\/em>,[w:] tego\u017c, Dziesi\u0105ta<\/em> Muza. Pomniejsze pisma filmowe<\/em>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 1982. <\/p>\n\n\n\n

Przedwojenna polska komedia muzyczna. Pr\u00f3ba rehabilitacji<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Pawe\u0142 Sitkiewicz<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Nie tylko maki na Monte Cassino. Strategie i konteksty wykorzystania piosenek w dzie\u0142ach Polskiej Szko\u0142y Filmowej<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Wojciech \u015awidzi\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u201eNa wylot\u201d Grzegorza Kr\u00f3likiewicza \u2013 d\u017awi\u0119k, muzyka, sonorystyka<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Micha\u0142 Dondzik<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Si\u0142a mi\u0119\u015bni karku \u2013 o \u201eWrzasku\u201d Jerzego Skolimowskiego<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Antoni Michnik<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Przygoda fantastyczno-traumatyczna. Muzyka Andrzeja Korzy\u0144skiego do filmu \u201eAkademia pana Kleksa\u201d<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Marcin Bogucki<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Jazz nios\u0105cy nadziej\u0119, czyli \u201eExcentrycy. Po s\u0142onecznej stronie ulicy\u201d Janusza Majewskiego<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Martyna Milewska<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Oniryczne Ja. D\u017awi\u0119ki przej\u015bcia w filmach Jagody Szelc<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Jan Topolski<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Zmiana paradygmatu d\u017awi\u0119ku kinowego<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Jacek Paj\u0105k<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Gdy efekt si\u0119 podoba, ju\u017c jest niebezpiecznie. Z Wies\u0142awem Nowakiem i Rafa\u0142em Nowakiem rozmawia Dominika Klimek<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Dominika Klimek<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

Zosta\u0142a tylko pami\u0119\u0107, wi\u0119c to \u015bpiewamy. Z Ja\u015bmin\u0105 W\u00f3jcik i Dominikiem Strycharskim rozmawia Krzysztof Marciniak<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Krzysztof Marciniak<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

RECENZJA: Poemat dygresyjny \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki \u201eRomantyzm i kino. Idee i wyobra\u017cenia romantyczne w filmach polskich re\u017cyser\u00f3w z lat 1947-1990\u201d Marcina Marona<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Justyna Jaworska<\/p>\n\n\n\n

\u201ePleograf. Kwartalnik Akademii Polskiego Filmu\u201d, nr 4\/2019Wi\u0119cej<\/a><\/p>\n\n\n\n

RECENZJA: Strategie autorskie Tadeusza Lubelskiego \u2013 recenzja ksi\u0105\u017cki \u201ePrzygoda kina. Prace dedykowane Profesorowi Tadeuszowi Lubelskiemu\u201d pod\u00a0redakcj\u0105 Sebastiana Jagielskiego i\u00a0Magdaleny Podsiad\u0142o<\/strong><\/a><\/h4>\n\n\n\n

Barbara G\u0142\u0119bicka-Giza<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drogie Czytelniczki, drodzy Czytelnicy, marzenie o kinie od pocz\u0105tku by\u0142o marzeniem o uchwyceniu ruchu, a jego ukrytym za\u0142o\u017ceniem \u2013 my\u015blenie o ruchu w kategoriach wizualnych. Jeszcze w roku 1924, w obliczu post\u0119puj\u0105cej popularyzacji filmu d\u017awi\u0119kowego, Karol Irzykowski przestrzega\u0142 przed zatraceniem \u2013 poprzez sam\u0105 obecno\u015b\u0107 d\u017awi\u0119ku, dialogu, muzyki \u2013 istoty kina: Musi si\u0119 jednak kino wystrzega\u0107 zbyt \u015bcis\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci z sztuk\u0105 s\u0142owa, gdy\u017c st\u0105d grozi mu najwi\u0119ksze… Czytaj wi\u0119cej »D\u017awi\u0119k i muzyka 4\/2019<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"neve_meta_sidebar":"","neve_meta_container":"","neve_meta_enable_content_width":"","neve_meta_content_width":0,"neve_meta_title_alignment":"","neve_meta_author_avatar":"","neve_post_elements_order":"","neve_meta_disable_header":"","neve_meta_disable_footer":"","neve_meta_disable_title":"","footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"ppma_author":[2],"class_list":["post-147","page","type-page","status-publish","hentry"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t